{"id":2027,"date":"2020-03-07T10:59:44","date_gmt":"2020-03-07T09:59:44","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=2027"},"modified":"2020-03-23T16:07:29","modified_gmt":"2020-03-23T15:07:29","slug":"groszek-czy-nie-groszek-taksonomiczne-zawilosci-natury","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/groszek-czy-nie-groszek-taksonomiczne-zawilosci-natury\/","title":{"rendered":"Groszek czy nie groszek? Taksonomiczne zawi\u0142o\u015bci natury"},"content":{"rendered":"

\"\"Systematyka<\/strong> organizm\u00f3w, systematyka biologiczna to <\/strong>najstarsza dziedzina nauk biologicznych, to nauka zajmuj\u0105ca si\u0119 klasyfikowaniem, katalogowaniem oraz opisywaniem organizm\u00f3w w oparciu o badania ich r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, pochodzenia i pokrewie\u0144stwa. Taksonomia<\/strong>, <\/strong>z greckiego \u2013 \u201euk\u0142ad, porz\u0105dek\u201d , \u201eprawo\u201d jest to poddyscyplina systematyki organizm\u00f3w, nauka o zasadach i metodach klasyfikowania, w szczeg\u00f3lno\u015bci o tworzeniu i opisywaniu jednostek systematycznych (takson\u00f3w) i w\u0142\u0105czaniu ich w uk\u0142ad kategorii taksonomicznych.<\/p>\n

\u201eCz\u0142owiek to brzmi dumnie\u201d (Maxim Gorki), ale je\u017celi rozejrzymy si\u0119 dooko\u0142a, to poza nami, lud\u017ami, dostrze\u017cemy inne organizmy, zwierz\u0119ta, ro\u015bliny, grzyby. Je\u017celi po\u015bwi\u0119cimy chwil\u0119, \u017ceby im si\u0119 lepiej przyjrze\u0107, to zobaczymy, \u017ce jest ich ogromna r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, ale dostrze\u017cemy r\u00f3wnie\u017c podobie\u0144stwa. Badacze ju\u017c rozpoznali na Ziemi oko\u0142o 2 miliony gatunk\u00f3w \u017cywych organizm\u00f3w. Gatunk\u00f3w ro\u015blinnych jest oko\u0142o 500 tysi\u0119cy, za\u015b zwierz\u0119cych \u2013 trzykrotnie wi\u0119cej, a co rok przyrodnicy odkrywaj\u0105 i opisuj\u0105 nowe formy. Ten ogrom istniej\u0105cych wok\u00f3\u0142 nas istot pr\u00f3buje opisa\u0107 i pogrupowa\u0107 nauka zwana systematyk\u0105.<\/p>\n

Obecny porz\u0105dek klasyfikacji ma podstawy w dokonaniach Karola Linneusza szwedzkiego badacza, kt\u00f3ry sw\u00f3j system oparty na budowie kwiatu sformu\u0142owa\u0142 w XVIII wieku. Ponadto badacz ten jako pierwszy wprowadzi\u0142 i stosowa\u0142 \u015bci\u015ble sprecyzowane kategorie taksonomiczne. Sprecyzowa\u0142 i u\u015bci\u015bli\u0142 te\u017c botaniczne i zoologiczne nazewnictwo gatunkowe. On te\u017c wprowadzi\u0142 dwucz\u0142onowy system nazw gatunkowych \u2013 tak zwan\u0105 zasad\u0119 podw\u00f3jnego nazewnictwa. Podstawow\u0105 jednostk\u0105 systematyczn\u0105 jest gatunek, kt\u00f3ry jest kategori\u0105 realn\u0105. Wyst\u0119puje on w przyrodzie, wi\u0119c mo\u017cna go wyr\u00f3\u017cni\u0107 i opisa\u0107. Podczas okre\u015blania r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 one w grupy obejmuj\u0105ce gatunki podobne do siebie, a odr\u00f3\u017cniaj\u0105ce si\u0119 od innych w\u0142a\u015bciwym sobie zestawem wyr\u00f3\u017cnik\u00f3w. Uog\u00f3lniaj\u0105c, mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce gatunki \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w okre\u015blone jednostki wy\u017cszego rz\u0119du, nazywane rodzajem, a te z kolei integruj\u0105 si\u0119 w analogiczny spos\u00f3b w rodziny. Dalej dochodzi do powstania rz\u0119d\u00f3w, przez co tworzona jest hierarchia jednostek taksonomicznych. Opracowywana jest ona  w celu zbudowania naukowego j\u0119zyka, kt\u00f3rym mog\u0105 pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 wszyscy biolodzy. J\u0119zyk ten musi spe\u0142nia\u0107 okre\u015blone wymogi, kt\u00f3re zosta\u0142y opisane w Mi\u0119dzynarodowym Kodeksie Nomenklatury Botanicznej, tworzonym przez wybitnych specjalist\u00f3w, kt\u00f3rzy na bie\u017c\u0105co ulepszaj\u0105 je  i modyfikuj\u0105.<\/p>\n

Jak to wygl\u0105da w praktyce? Przez najbli\u017csze kilka miesi\u0119cy b\u0119d\u0119 przedstawia\u0107 kilka rodzaj\u00f3w ro\u015blin i nale\u017c\u0105ce do nich gatunki wyst\u0119puj\u0105ce w Polsce, kt\u00f3re mo\u017cna zobaczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c w naszym Ogrodzie i obserwowa\u0107 ich podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

W Polskiej florze wyst\u0119puj\u0105 rodzaje z poka\u017an\u0105 liczb\u0105 gatunk\u00f3w np. w rodzaju Taraxacum <\/em>\u2013 mniszek<\/strong>, popularnie zwany mleczem i masowo kwitn\u0105cy w maju na trawnikach i \u0142\u0105kach, wyodr\u0119bniono a\u017c 350 gatunk\u00f3w, w rodzaju Hieracium <\/em>\u2013 jasrz\u0119biec<\/strong> 104 gatunki, a w rodzaju Rubus –<\/em> je\u017cyna<\/strong> 89 gatunk\u00f3w. Przy tak du\u017cym wyborze przyporz\u0105dkowanie okre\u015blonej ro\u015bliny do okre\u015blonego gatunku sprawia cz\u0119sto wiele trudno\u015bci, a dla mniej wprawionych w oznaczaniu jest w\u0142a\u015bciwie niemo\u017cliwe. Trafiaj\u0105 si\u0119 jednak i takie rodzaje, kt\u00f3re posiadaj\u0105 tylko jeden gatunek, tak zwane monotypowe, czyli jedyne w swoim rodzaju. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 cieszynianka wiosenna Hacquetia epipactis<\/em> i bagnica torfowa Scheuzeria palustris<\/em>.<\/p>\n

Najlepsze do por\u00f3wna\u0144 b\u0119d\u0105 jednak takie rodzaje, kt\u00f3re w Polsce reprezentowane s\u0105 przez kilka do kilkunastu gatunk\u00f3w. Takimi przyk\u0142adami mog\u0105 by\u0107 rodzaje: pierwiosnek \u2013 Primula<\/em>, zawilec \u2013 Anemone<\/em>, sasanka \u2013 Pulsatilla,<\/em> go\u017adzik – Dianthus<\/em>, fio\u0142ek \u2013 Viola<\/em>, wil\u017cyna \u2013 Ononis<\/em>, len \u2013 Linum<\/em>, lilia \u2013 Lilium<\/em>, groszek \u2013 Lathyrus<\/em>, kosaciec – Iris<\/em>, mieczyk \u2013 Gladiolus<\/em>, skalnica \u2013 Saxifraga, <\/em>goryczka \u2013 Gentiana<\/em>, ciemi\u0119\u017cyca \u2013 Veratrum<\/em>, ko\u0144czyna \u2013 Trifolium<\/em>, wyka \u2013 Vicia<\/em>.<\/p>\n

Niekt\u00f3re z gatunk\u00f3w s\u0105 bardzo charakterystyczne, inne niczym si\u0119 nie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105, ale zawsze dobrze jest wiedzie\u0107 na co si\u0119 patrzy. Zapraszamy do obserwowania i oznaczania. Charakterystyczny mniszek pieni\u0144ski (Taraxacum pieninicum<\/em>)<\/strong> wyst\u0119puj\u0105cy jedynie w pa\u015bmie Trzech Koron w Pieninach, mo\u017cna zobaczy\u0107 w uprawie w Kolekcji ro\u015blin g\u00f3rskich w naszym Ogrodzie, na wzniesieniu z ro\u015blinami pieni\u0144skimi od strony po\u0142udniowej; kwitnie w drugiej po\u0142owie kwietnia. Cieszyniank\u0119 wiosenn\u0105 (Hacquetia epipactis<\/em>)<\/strong> mo\u017cna obejrze\u0107 w Kolekcji flory Polski, we wschodniej cz\u0119\u015bci Ogrodu, przy granicy z ulic\u0105 Wczasow\u0105. Najlepsz\u0105 por\u0105 na jej podziwianie jest koniec marca. Jest to ro\u015blina z rodziny selerowatych i wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 nietypowym kwiatostanem. Baldach z\u0142o\u017cony jest z 20-25 drobnych kwiat\u00f3w na bardzo skr\u00f3conych szypu\u0142kach, tworzy g\u0142\u00f3wk\u0119 podpart\u0105 pi\u0119cioma li\u015b\u0107mi podkwiatostanowymi, kt\u00f3re wygl\u0105daj\u0105 jak zielone p\u0142atki du\u017cego kwiatu.<\/p>\n

Tekst: Anna Gasek | fot. Anna Gasek, Wies\u0142aw Gawry\u015b<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Systematyka organizm\u00f3w, systematyka biologiczna to najstarsza dziedzina nauk biologicznych, to nauka zajmuj\u0105ca si\u0119 klasyfikowaniem, katalogowaniem oraz opisywaniem organizm\u00f3w w oparciu o badania ich r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, pochodzenia i pokrewie\u0144stwa. Taksonomia, z greckiego \u2013 \u201euk\u0142ad, porz\u0105dek\u201d , \u201eprawo\u201d jest to poddyscyplina systematyki organizm\u00f3w, nauka o zasadach i metodach klasyfikowania, w szczeg\u00f3lno\u015bci o tworzeniu i opisywaniu jednostek systematycznych (takson\u00f3w)…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":2047,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[8],"tags":[201,199,200],"class_list":["post-2027","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edukacja","tag-klasyfikacja-i-katalogowanie-organizmow","tag-systematyka-organizmow","tag-taksonomia"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":8,"label":"Edukacja"}],"post_tag":[{"value":201,"label":"Klasyfikacja i katalogowanie organizm\u00f3w"},{"value":199,"label":"Systematyka organizm\u00f3w"},{"value":200,"label":"Taksonomia"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Mniszek-pienis\u030cski-1-1024x611.jpg",1024,611,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":8,"name":"Edukacja","slug":"edukacja","term_group":0,"term_taxonomy_id":8,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":30,"filter":"raw","cat_ID":8,"category_count":30,"category_description":"","cat_name":"Edukacja","category_nicename":"edukacja","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":201,"name":"Klasyfikacja i katalogowanie organizm\u00f3w","slug":"klasyfikacja-i-katalogowanie-organizmow","term_group":0,"term_taxonomy_id":201,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":199,"name":"Systematyka organizm\u00f3w","slug":"systematyka-organizmow","term_group":0,"term_taxonomy_id":199,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":200,"name":"Taksonomia","slug":"taksonomia","term_group":0,"term_taxonomy_id":200,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2027","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2027"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2027\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2047"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2027"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2027"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}