{"id":1996,"date":"2020-02-16T12:10:11","date_gmt":"2020-02-16T11:10:11","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=1996"},"modified":"2020-02-26T16:38:57","modified_gmt":"2020-02-26T15:38:57","slug":"wolemia-szlachetna-dinozaur-wsrod-iglakow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wolemia-szlachetna-dinozaur-wsrod-iglakow\/","title":{"rendered":"Wolemia szlachetna, dinozaur w\u015br\u00f3d iglak\u00f3w"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Oczy ca\u0142ego \u015bwiata wci\u0105\u017c zwr\u00f3cone s\u0105 na Antypody tote\u017c warto om\u00f3wi\u0107 bli\u017cej niesamowit\u0105 choink\u0119 z krainy kangur\u00f3w i czarnych \u0142ab\u0119dzi, prezentowan\u0105 od \u0142adnych paru lat w naszej Oran\u017cerii. Mowa o wolemi szlachetnej Wollemia nobilis, <\/em>rzadkiej i reliktowej przedstawicielce rodziny araukariowatych Araucariaceae<\/em>, odkrytej niespodziewanie 26 lat temu. Od kilku miesi\u0119cy trwa dramatyczna walka o ocalenie stanowisk naturalnych wolemii przed potwornymi po\u017carami trawi\u0105cymi Australi\u0119. Walka tym trudniejsza, \u017ce dok\u0142adne po\u0142o\u017cenie dzikich okaz\u00f3w tych \u201eiglastych dinozaur\u00f3w\u201d wci\u0105\u017c stanowi tajemnic\u0119 australijskich w\u0142adz, \u015bci\u015ble strze\u017con\u0105 przed og\u00f3\u0142em botanik\u00f3w oraz w\u0142asnym spo\u0142ecze\u0144stwem. Wiadomo o nich jedynie tyle, i\u017c s\u0105 gdzie\u015b w Parku Narodowym Wollemi, oko\u0142o 130 km na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od Sydney. Park ten ustanowiono celem zachowania dla przysz\u0142ych pokole\u0144 G\u00f3r B\u0142\u0119kitnych z ich malowniczymi, a w sumie penetrowanymi przez turyst\u00f3w \u015bwi\u0119tymi gajami Aborygen\u00f3w, wodospadami, g\u0142\u0119bokimi w\u0105wozami, g\u00f3rskimi mokrad\u0142ami i stromymi szczytami, utworzonymi z piaskowc\u00f3w. Niemal ca\u0142y ten, 502-hektarowy teren poro\u015bni\u0119ty jest do\u015b\u0107 widnym, eukaliptusowym lasem. Eukaliptus\u00f3w naliczono tu ponad 70 gatunk\u00f3w, w tym kilka wcze\u015bniej nieznanych nauce, ostatni opisano w 2012 r. Jeszcze cenniejsze ekosystemy las\u00f3w deszczowych, wrzosowisk, muraw naskalnych, \u017ar\u00f3dlisk i torfowisk sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na pozosta\u0142e 10% powierzchni.<\/p>\n

Wolemia to \u017cywa skamienia\u0142o\u015b\u0107<\/strong> czyli organizm, jaki nie zmieni\u0142 si\u0119 od milion\u00f3w lat, znany w postaci identycznej lub niemal takiej samej jak dzisiejsza ze szcz\u0105tk\u00f3w kopalnych. Je\u017celi chc\u0105 Pa\u0144stwo zobaczy\u0107 wi\u0119cej ro\u015blin-r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w dinozaur\u00f3w i amonit\u00f3w zapraszamy serdecznie do naszego Ogrodu. W Arboretum poznacie Pa\u0144stwo kilka naprawd\u0119 osobliwych \u201echoinek\u201d, kt\u00f3re przetrwa\u0142y ju\u017c niejedn\u0105 globaln\u0105 zmian\u0119 klimatu chocia\u017cby: metasekwoj\u0119, mamutowca czy \u015bwierk Brewera. Tak\u017ce w\u015br\u00f3d form li\u015bciastych nie brak matuzalem\u00f3w \u015bwiata ro\u015blin: magnolii, tulipanowc\u00f3w czy nieco od nich m\u0142odszych ewolucyjnie b\u0142otni. Oran\u017ceria \u201eZielony Raj\u201d z kolei jest domem kilku gatunk\u00f3w sagowc\u00f3w oraz drzewiastych paproci, tudzie\u017c najstarszego ewolucyjnie kaktusa \u2013 peireskii. Wracaj\u0105c do wolemii szlachetnej – jest ona zarazem gatunkiem \u0141azarzowym<\/strong> czyli oficjalnie uznanym za wymar\u0142y, potem jednak odkrytym ponownie w \u017cywej postaci, rosn\u0105cej i oddychaj\u0105cej. Gatunki \u0142azarzowe to zwykle formy skrajnie nieliczne b\u0105d\u017a \u0142atwe do przeoczenia, kt\u00f3rych d\u0142ugo nie dawa\u0142o si\u0119 odszuka\u0107 mimo poszukiwa\u0144. Rzadko si\u0119 zdarza, by jaki\u015b gatunek opisano na podstawie skamienielin z odleg\u0142ych epok, a potem wypatrzono jednak \u017cywe osobniki. Tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o m.in. z osobliwymi trzonop\u0142etwymi rybami z w\u00f3d Afryki \u2013 latimeriami…<\/p>\n

\"\"<\/a>
Wolemia szlachetnia w Ogrodzie w Powsinie.<\/figcaption><\/figure>\n

Cho\u0107 \u017cywe wolemie szlachetne znamy ledwie od nieco ponad 25 lat to jeden z wszechstronniej przebadanych gatunk\u00f3w. Badania nad biologi\u0105 i ekologi\u0105 tych archaicznych choinek rozros\u0142y si\u0119 do rangi ca\u0142ego, odr\u0119bnego dzia\u0142u australijskiej botaniki konserwatorskiej, poch\u0142aniaj\u0105cego tyle samo si\u0142 i \u015brodk\u00f3w co ratowanie wszystkich naziemnych storczyk\u00f3w. Powszechnie wiadomo, \u017ce licencjonowany jest nie tylko handel okazami wolemii, lecz tak\u017ce dost\u0119p na stanowiska naturalne tych \u201ezielonych dinozaur\u00f3w\u201d. Wpuszcza si\u0119 tam wy\u0142\u0105cznie naukowc\u00f3w prowadz\u0105cych niezb\u0119dne badania naukowe i dzia\u0142ania z zakresu czynnej ochrony gatunku oraz ca\u0142ego jego ekosystemu. Odzie\u017c, obuwie i sprz\u0119t musz\u0105 by\u0107 sterylizowane. Obowi\u0105zuj\u0105 zaostrzone zasady ochrony przeciwpo\u017carowej. Anglosasi to niepoprawni \u0142owcy ro\u015blin, kt\u00f3rzy w przesz\u0142o\u015bci z powodzeniem wykradali nasiona wa\u017cnych gatunk\u00f3w uprawnych (cho\u0107by kauczukowc\u00f3w z Brazylii) a i dzi\u015b czatuj\u0105 na ostatni\u0105 brytyjsk\u0105 populacj\u0119 obuwika, st\u0105d nie dziwi zastosowanie przez w\u0142adze ucieczki do przodu w postaci namna\u017cania wolemii na masow\u0105 skal\u0119 i udost\u0119pniania jej wszelkiej ma\u015bci mi\u0142o\u015bnikom dziwnych ro\u015blin. Na szcz\u0119\u015bcie dla pracownik\u00f3w ogrod\u00f3w botanicznych Wollemia nobilis<\/em> okaza\u0142a si\u0119 gatunkiem nadzwyczaj wdzi\u0119cznym w uprawie. Zdrowe i \u0142adne sadzonki produkuje si\u0119 b\u0142yskawicznie zar\u00f3wno z nasion, jak i zrzez\u00f3w p\u0119dowych oraz kultur in vitro<\/em>. Wielka szkoda, \u017ce pozosta\u0142ych australijskich endemit\u00f3w nie da si\u0119 tak wydajnie namna\u017ca\u0107! Dotyczy to chocia\u017cby rzadkich i gin\u0105cych, acz wci\u0105\u017c znacznie pospolitszych w naturze od wolemii naziemnych (geofitycznych) storczyk\u00f3w czy \u015blicznie kwitn\u0105cych persunii Persoonia<\/em>. W obu tych przypadkach problemem s\u0105 nasiona oraz mikoryzy. U storczyk\u00f3w mikroskopijnie ma\u0142e, wymagaj\u0105ca wyrafinowanych metod krioprezerwacji. U persunii niby du\u017ce i typowe dla dwuli\u015bciennych, ale obdarzone g\u0142\u0119bokim spoczynkiem, kt\u00f3rego przerwanie wymaga jednoczesnej skaryfikacji i zako\u0144czenia rozwoju zarodka. Nasiona te s\u0105 roznoszone przez wiele ssak\u00f3w i ptak\u00f3w, ale wcale nie kie\u0142kuj\u0105 jako\u015b lepiej po pasa\u017cu przez ich przew\u00f3d pokarmowy \u2013 zupe\u0142nie jakby persunia straci\u0142a swoich optymalnych rozsiewaczy.<\/p>\n

Niestety te podwy\u017cszone standardy bezpiecze\u0144stwa nie ochroni\u0142y dzikich populacji wolemii przez bezprawnymi badaniami terenowymi. Na stanowisko zawleczono jeden z najpospolitszych, a zarazem najgro\u017aniejszych patogen\u00f3w stref gor\u0105cych, a ostatnio i umiarkowanych \u2013 zaraz\u0119 cynamonu Phytophthora cinnamomi<\/em>. Ten wszystko\u017cerny l\u0119gniowiec, bliski kuzyn doskonale nam znanej zarazy ziemniaka, pora\u017ca ponad tysi\u0105c gatunk\u00f3w ro\u015blin z dziesi\u0105tek rodzin, w tym tak wa\u017cne gospodarczo jak: awokado, ananasy, kamelie, cynamon i kasj\u0119, rododendrony itd., a bardziej na p\u00f3\u0142noc r\u00f3\u017ce, d\u0119by i sosny. Nie przepuszcza endemitom i reliktom, mocno przetrzebi\u0142 r\u00f3\u017cne prawnie chronione \u017c\u00f3\u0142taki, banksje, grewillee, darwinie oraz pi\u00f3rokwiaty (Verticordia<\/em>) w Zachodniej Australii, Arctostaphylos myrtifolia <\/em>w Kalifornii czy r\u00f3\u017cne kar\u0142owe, zimozielone d\u0119by w Meksyku.<\/p>\n

\"\"<\/a>Wollemia nobilis <\/em>wyra\u017anie odr\u00f3\u017cnia si\u0119 od pozosta\u0142ych, wcze\u015bniej poznanych drzew z rodziny araukariowatych: przerosny (soplicy, damary) Agathis<\/em> oraz ig\u0142awy Araucaria<\/em>. Ca\u0142a architektura drzewa oraz formowane przez jego korze\u0144 ektendomikoryza s\u0105 absolutnie niespotykane. Budowa szyszek, anatomia szpilek oraz morfologia kutykuli zbli\u017caj\u0105 wolemi\u0119 do araukarii; podczas gdy po\u0142o\u017cenie nasiona na \u0142usce, budowa skrzyde\u0142ka nasiennego tudzie\u017c szereg cech DNA plastydowego i rRNA s\u0105 mniej wi\u0119cej takie jak u soplic. Zwiedzaj\u0105cych najbardziej ciekawi\u0105 szyszki wolemii, na polskiej Wiki nie wiedzie\u0107 czemu zwane strobilami. W przypadku tych \u201eiglastych dinozaur\u00f3w\u201d doskonale wida\u0107 na czym polega jednopienno\u015b\u0107 to jest wytwarzanie na tym samym okazie drzewa kwiat\u00f3w m\u0119skich i \u017ce\u0144skich. Bardzo podobnie zreszt\u0105 rzecz si\u0119 miewa i u naszych jode\u0142. Podobie\u0144stwo si\u0119 tak daleko, \u017ce tak u jode\u0142, jak i u wolemii dojrza\u0142e szyszki \u017ce\u0144skie rozpadaj\u0105 si\u0119 na pojedyncze \u0142uski ju\u017c na ro\u015blinie macierzystej.<\/p>\n

Na swoich ostatnich, \u015bci\u015ble tajnych stanowiskach wolemii szlachetnej towarzysz\u0105 znane ode\u0144 liczniejsze, cho\u0107 by\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie wiekowe w sensie ewolucyjnym drzewa z rodzin: mirtowatych (go\u017adzikowce i eukaliptusy), oboczkowatych (\u201ez\u0142ote sasafrasy\u201d Doryphora sassafras<\/em> znane Polakom pracuj\u0105cym w Dublinie) oraz radziliszkowatych (\u201edrzewa powozowe\u201d Ceratopetalum apetalum<\/em>). Runo oraz podszyt buduj\u0105 tam drzewiaste paprocie jak olbrzymka po\u0142udniowa Cyathea australis<\/em> i diksonia antarktyczna Dicksonia antarctica<\/em>, z kt\u00f3rych kilka mo\u017cna te\u017c jak najbardziej podziwia\u0107 w naszej Oran\u017cerii. W wy\u017cszych partiach jar\u00f3w wolemia wnika do \u015bwietlistych, zboczowych lask\u00f3w eukaliptusowych, gdzie wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje z krzewami Persoonia linearis<\/em> (przedstawiciel srebrnikowatych, ochrona przedstawicieli tego rodzaju tak\u017ce jest ca\u0142ym osobnym dzia\u0142em botaniki zachowawczej w australijskich ogrodach botanicznych) oraz Leptospermum trinervium <\/em>(kuzyn nowozelandzkiej manuki L. scoparium<\/em>, dostarczaj\u0105cej najdro\u017cszego miodu \u015bwiata – manukowego).<\/p>\n

Tekst: mgr Adam Kapler
\nfot. Jaros\u0142aw Deluga, Architeuthis Dux<\/span> <\/span>
\n<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oczy ca\u0142ego \u015bwiata wci\u0105\u017c zwr\u00f3cone s\u0105 na Antypody tote\u017c warto om\u00f3wi\u0107 bli\u017cej niesamowit\u0105 choink\u0119 z krainy kangur\u00f3w i czarnych \u0142ab\u0119dzi, prezentowan\u0105 od \u0142adnych paru lat w naszej Oran\u017cerii. Mowa o wolemi szlachetnej Wollemia nobilis, rzadkiej i reliktowej przedstawicielce rodziny araukariowatych Araucariaceae, odkrytej niespodziewanie 26 lat temu. Od kilku miesi\u0119cy trwa dramatyczna walka o ocalenie stanowisk…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":2000,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[188,35],"tags":[193,189,192],"class_list":["post-1996","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ochrona-przyrody","category-po-drugiej-stronie-swiata","tag-flora-australii","tag-ochrona-przyrody","tag-wolemia-szlachetna"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":188,"label":"Ochrona przyrody"},{"value":35,"label":"Po drugiej stronie \u015bwiata"}],"post_tag":[{"value":193,"label":"Flora Australii"},{"value":189,"label":"Ochrona przyrody"},{"value":192,"label":"Wolemia szlachetna"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/Wollemia_001-1024x684.jpg",1024,684,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":188,"name":"Ochrona przyrody","slug":"ochrona-przyrody","term_group":0,"term_taxonomy_id":188,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":10,"filter":"raw","cat_ID":188,"category_count":10,"category_description":"","cat_name":"Ochrona przyrody","category_nicename":"ochrona-przyrody","category_parent":0},{"term_id":35,"name":"Po drugiej stronie \u015bwiata","slug":"po-drugiej-stronie-swiata","term_group":0,"term_taxonomy_id":35,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":15,"filter":"raw","cat_ID":35,"category_count":15,"category_description":"","cat_name":"Po drugiej stronie \u015bwiata","category_nicename":"po-drugiej-stronie-swiata","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":193,"name":"Flora Australii","slug":"flora-australii","term_group":0,"term_taxonomy_id":193,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":189,"name":"Ochrona przyrody","slug":"ochrona-przyrody","term_group":0,"term_taxonomy_id":189,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":2,"filter":"raw"},{"term_id":192,"name":"Wolemia szlachetna","slug":"wolemia-szlachetna","term_group":0,"term_taxonomy_id":192,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1996","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1996"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1996\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2000"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1996"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1996"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1996"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}