{"id":1946,"date":"2020-01-20T21:40:50","date_gmt":"2020-01-20T20:40:50","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=1946"},"modified":"2020-01-25T21:41:28","modified_gmt":"2020-01-25T20:41:28","slug":"ciemiernik-bialy-roza-bozego-narodzenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/ciemiernik-bialy-roza-bozego-narodzenia\/","title":{"rendered":"Ciemiernik Bia\u0142y – R\u00f3\u017ca Bo\u017cego Narodzenia"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Helleborus niger <\/em>nosi w handlu wiele nazw. <\/em>\u201eCiemiernik bia\u0142y\u201d gdy\u017c ma \u015bnie\u017cnobia\u0142e kwiaty. \u201eCiemiernik czarny\u201d bo jego k\u0142\u0105cza (zwane niemal wsz\u0119dzie korzeniami) szybko czerniej\u0105, przybieraj\u0105c charakterystyczny, w\u0119glisty odcie\u0144. \u201eR\u00f3\u017ca Bo\u017cego Narodzenia\u201d albowiem w Europie Zachodniej kwitnie mniej wi\u0119cej w okolicy tych \u015bwi\u0105t, poza tym jego du\u017ce kwiaty faktycznie przypominaj\u0105 kwiaty pewnych na po\u0142y zapomnianych dzi\u015b odmian r\u00f3\u017c historycznych o bia\u0142ych p\u0142atkach, kt\u00f3re mo\u017cna podziwia\u0107 w naszej Narodowej Kolekcji R\u00f3\u017c. Ciemiernik bia\u0142y ro\u015bnie dziko w wapiennych pasmach Alp, Apenin\u00f3w oraz Starej P\u0142aniny (Ba\u0142kany). Spotyka si\u0119 go w wielu typach ekosystem\u00f3w: od cienistych buczyn i \u015bwierczyn przez widne laski sosnowe z wrzo\u015bcami po zaro\u015bla rododendron\u00f3w i sawiny zast\u0119puj\u0105ce tam nasze pi\u0119tro kos\u00f3wki, byle pod\u0142o\u017ce by\u0142o alkaliczne. Od setek lat uprawiano go jako ro\u015blin\u0119 lecznicz\u0105, ozdobn\u0105 i \u017cywy talizman w ca\u0142ej niemal Europie, g\u0142\u00f3wnie jednak w krajach germa\u0144skich albo przynajmniej rz\u0105dzonych przez niemieckie dynastie. Jako jedna z nielicznych bylin kwitn\u0105ca w okolicach Bo\u017cego Narodzenia c. czarny odgrywa ogromn\u0105 rol\u0119 w kulturze lud\u00f3w germa\u0144skich. Wg \u015bredniowiecznych legend poganie otruli \u015bw. Marcina ciemiernikiem, ale \u015bwi\u0119ty ocala\u0142 dzi\u0119ki sile swoich modlitw. Ciemiernik bia\u0142y jako cudowne lekarstwo, szczeg\u00f3lnie skuteczne w okolicach Bo\u017cego Narodzenia pojawia si\u0119 w niezliczonych klechdach, powie\u015bciach i filmach, od \u201eNosa skrzata\u201d Wilhelma Hauffa, przez \u201eLegend\u0119 o R\u00f3\u017cy Chrystusowej\u201d Selmy Lagerlof, po \u201eKiedy kwitnie r\u00f3\u017ca bo\u017conarodzeniowa\u201d Christiana Signola. To w\u0142a\u015bnie ciemiernik bia\u0142y jest \u201er\u00f3\u017cyczk\u0105\u201d, \u201er\u00f3\u017cd\u017ck\u0105 z drzewa Jessego\u201d z arcypopularnej, niemieckiej kol\u0119dy \u201eEs ist ein Ros entsprungen\u201d, \u015bpiewanej z jednakowym zapa\u0142em przez katolik\u00f3w, luteran\u00f3w i narodowych socjalist\u00f3w.<\/p>\n

Ciemiernik bia\u0142y jako ro\u015blina uprawiana od niepami\u0119tnych czas\u00f3w w Anglii obr\u00f3s\u0142 tam mn\u00f3stwem przes\u0105d\u00f3w i klechd. Podobnie jak inne gatunki zimozielone (jemio\u0142a, bluszcz, ostrokrzew, choinki) stanowi\u0142 znakomity odstraszasz czarownic i bies\u00f3w, cho\u0107 z drugiej strony wierzono, \u017ce wied\u017amy wykorzystuj\u0105 go w swoich niecnych celach. Wed\u0142ug starej, angielskiej legendy ciemiernik bia\u0142y wyr\u00f3s\u0142 z \u0142ez ma\u0142ej dziewczynki, kt\u00f3rej by\u0142o wstyd, \u017ce nie ma prezentu dla Dzieci\u0105tka Jezus. Kiedy w XVI wieku warzy\u0142y si\u0119 los Reformacji to w\u0142a\u015bnie fenologia ciemiernika czarnego mia\u0142a przekona\u0107 prosty lud, uzale\u017cniony od dobroczynno\u015bci klasztor\u00f3w, do zerwania z Rzymem. Ciemiernik bia\u0142y vel czarny uparcie kwit\u0142 bowiem w okolicach 6 stycznia, kiedy to wg kalendarza julia\u0144skiego Trzej M\u0119drcy ze Wschodu odnale\u017ali Maryj\u0119 z Jezusem. Wielu reformator\u00f3w jako zwolennik\u00f3w powrotu do najdawniejszych, nieska\u017conych tradycji wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa uwa\u017ca\u0142o, \u017ce Jezus narodzi\u0142 si\u0119 w styczniu (w co do dzi\u015b wierzy Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ormia\u0144ski), a nie w grudniu, kiedy to rzymscy poganie czcili S\u0142o\u0144ce Niezwyci\u0119\u017cone czy Mitr\u0119. Skoro ciemiernik bia\u0142y (c. czarny) nie chcia\u0142 kwitn\u0105\u0107 w grudniu, to nale\u017ca\u0142o odrzuci\u0107 nowy, gregoria\u0144ski kalendarz, promowany przez jezuit\u00f3w, przy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 za to do pl\u0105drowania klasztor\u00f3w.<\/p>\n

Wed\u0142ug \u201eKompletnego Zielnika\u201d zwanego te\u017c \u201eAngielskim Lekarzem\u201d, pi\u00f3ra znanego lekarza, porzyrodnika i czarnoksi\u0119\u017cnika Miko\u0142aja Culpepera (1616-1654) c. czarny podlega\u0142 wp\u0142ywom Saturna, a zwi\u0105zany by\u0142 ze znakami: Wagi, Skorpiona i Strzelca, temperamentem melancholicznym, \u017cywio\u0142em ziemi i jesieni\u0105. Jako taki by\u0142 zbyt niebezpieczny aby spo\u017cywa\u0107 go na surowo lub na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, a nie pod nadzorem alchemika lub lekarza. Culpeper powtarza\u0142 za Dioskurydesem jak to pessarium przywraca miesi\u0105czk\u0119, a wywary pomagaj\u0105 przeciw: tr\u0105dowi, padaczce, podagrze, rwie kulszowej czy r\u00f3\u017cnym formom ob\u0142\u0119du. Od siebie doda\u0142 natomiast przepis na \u201ebo\u017conarodzeniowe winko\u201d z ciemiernika: dwie k\u0119py nale\u017ca\u0142o drobno posieka\u0107, zmiesza\u0107 z dwoma funtami hiszpa\u0144skiego wina, wla\u0107 do ma\u0142ej butelki, a nast\u0119pnie ma\u0142\u0105 butelk\u0119 umie\u015bci\u0107 w wi\u0119kszej butli podczas Kaniku\u0142y (\u201eDni Ps\u00f3w\u201d). W razie przedawkowania doradza\u0142 ratowanie si\u0119 kozim mlekiem.<\/p>\n

Wiara w uzdrowicielsk\u0105 moc c. czarnego si\u0119ga czas\u00f3w Homera i Hezjoda, cho\u0107 w\u00f3wczas odnosi\u0142a si\u0119 raczej do innych przedstawicieli tego rodzaju: wschodniego H. orientalis<\/em> i okr\u0105g\u0142olistnego H. cyclophyllos<\/em>, szeroko rozpowszechnionych nad Morzem \u015ar\u00f3dziemnym i dalej, w g\u0142\u0119bi Azji Mniejszej. Grecy i Rzymianie \u0142\u0105czyli ciemiernika z Melamposem, legendarnym wieszczkiem o nogach czarnych jak \u201ekorzenie\u201d (tak naprawd\u0119 k\u0142\u0105cza czyli podziemne p\u0119dy) tej\u017ce ro\u015bliny. Melampos jako ch\u0142opiec mia\u0142 zlitowa\u0107 si\u0119 nad osieroconymi w\u0119\u017cami, a te z wdzi\u0119czno\u015bci nauczy\u0142y go mowy zwierz\u0105t. Umia\u0142 te\u017c niezawodnie wr\u00f3\u017cy\u0107 z rozmieszczenia pieg\u00f3w i blizn na ciele klientki (dzisiejsi onkolodzy te\u017c potrafi\u0105 wywr\u00f3\u017cy\u0107 w ten spos\u00f3b czerniaka pacjentowi\u2026). Ciemiernik jako standardowe lekarstwo na atak szale\u0144stwa pojawia si\u0119 w satyrach Horacego i komediach Plauta.<\/p>\n

Twarde, dost\u0119pne przez okr\u0105g\u0142y rok li\u015bcie tego ciemiernika stanowi\u0105 ulubiony materia\u0142 do nauki mikroskopowania i obserwacji chloroplast\u00f3w. Ogrodnicy kochaj\u0105 ciemierniki za ich wyj\u0105tkowo wczesne (na zachodzie Europy wyj\u0105tkowo p\u00f3\u017ane\u2026) kwitnienie. Te \u201ebo\u017conarodzeniowe r\u00f3\u017ce\u201d wspaniale prezentowa\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 na skalniakach i rabatach naturalistycznych, w towarzystwie innych gatunk\u00f3w atrakcyjnych w \u015brodku zimy i na przedwio\u015bniu. Z ro\u015blin wieczniezielonych \u0142adnym t\u0142em dla ciemiernik\u00f3w bia\u0142ych bywaj\u0105 zar\u00f3wno zimotrwa\u0142e paprocie (paprotka, j\u0119zycznik) jak i takie\u017c ro\u015bliny kwiatowe (bergenie, epimedia, runianka japo\u0144ska, bluszcz czy kopytnik). \u015alicznym dope\u0142nieniem ciemiernik\u00f3w stan\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zakwitaj\u0105ce w polskich warunkach razem z nimi albo wkr\u00f3tce po nich: przebi\u015bniegi, krokusy, cyklameny, ranniki, przylaszczki, sasanki, pierwiosnki czy mrozoodporne odmiany narcyz\u00f3w i hiacynt\u00f3w. Z ro\u015blin drzewiastych doskonale komponowa\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 kwitn\u0105ce na przedwio\u015bniu wilcze\u0142yko, oczary, leszczynowce i najwcze\u015bniejsze magnolie. Nie zaszkodzi te\u017c zasadzi\u0107 co\u015b kwitn\u0105cego PRZED ciemiernikiem czarnym np.: wrzosiec alpejski albo zimowity.<\/p>\n

\"\"<\/a>Jak wspomniano na FB uprawa ciemiernika w polskich warunkach bywa prosta, o ile zapewni si\u0119 \u201er\u00f3\u017com Chrystusowym\u201d odpowiednie warunki, a potem przestrzega kilku dalszych regu\u0142. Najpierw szykujemy pod\u0142o\u017ce:  bogate w wap\u0144 i pr\u00f3chnic\u0119, przepuszczalne ale stale do\u015b\u0107 wilgotne. Do do\u0142ka na nowe ro\u015bliny dobrze doda\u0107 gliny, nawoz\u00f3w wapniowych, kompostu lub obornika. Ciemierniki, podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 ro\u015blin o mi\u0119sistych korzeniach (np.: magnolie i franklinia w\u015br\u00f3d drzew; platykodon w\u015br\u00f3d bylin) \u017ale znosz\u0105 przesadzanie w p\u00f3\u017aniejszym wieku. Mimo to umiej\u0119tnie wykonany podzia\u0142 starej, ale zdrowej karpy na kilka mniejszych karp jest do zrobienia. Ba! Jest wr\u0119cz standardow\u0105 metod\u0105 mno\u017cenia i odm\u0142adzania tych pi\u0119knych jaskrowatych. W tym przypadku znowu trzeba przestrzega\u0107 dwu regu\u0142 i powinno si\u0119 uda\u0107: okaza\u0142e k\u0119py Helleborus <\/em>dzielimy na mniejsze w sierpniu lub wrze\u015bniu, a ka\u017cda k\u0119pa potomna musi sk\u0142ada\u0107 si\u0119 tak\u017ce z li\u015bci oraz p\u0105k\u00f3w.<\/p>\n

\u201eR\u00f3\u017ce Bo\u017cego Narodzenia\u201d daj\u0105 za to obfity samosiew z nasion, tote\u017c po kilku latach w pobli\u017cu starszych okaz\u00f3w pojawi si\u0119 mn\u00f3stwo nowych, male\u0144kich ciemierniczk\u00f3w. Warto je ostro\u017cnie wykopa\u0107, przesadzi\u0107 do donicy, a jak podrosn\u0105 znale\u017a\u0107 im nowe, tym razem ostateczne miejsce w naszym ogrodzie. Je\u017celi nie \u017cyczymy sobie posiadania ca\u0142ej szk\u00f3\u0142ki ciemiernik\u00f3w to zetnijmy kwiaty od razu po okwitni\u0119ciu! Pami\u0119tajmy, i\u017c nawet u najsilniejszych osobnik\u00f3w kwiaty pojawi\u0105 si\u0119 dopiero po trzech, nawet czterech latach. Jak przysta\u0142o na alpejskiego lub ba\u0142ka\u0144skiego g\u00f3rala ciemiernik bia\u0142y uwielbia ciep\u0142e, ale deszczowe lata \u2013 kwitnie w\u00f3wczas najobficiej. Susze letnie fatalnie wp\u0142ywaj\u0105 na liczb\u0119 i urod\u0119 kwiat\u00f3w w kolejnym sezonie wegetacyjnym. Z nasionami Helleborus<\/em> trzeba dzia\u0142a\u0107 szybko, albowiem b\u0142yskawicznie trac\u0105 zdolno\u015b\u0107 kie\u0142kowania.<\/p>\n

Adam Kapler<\/strong><\/p>\n

 <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Helleborus niger nosi w handlu wiele nazw. \u201eCiemiernik bia\u0142y\u201d gdy\u017c ma \u015bnie\u017cnobia\u0142e kwiaty. \u201eCiemiernik czarny\u201d bo jego k\u0142\u0105cza (zwane niemal wsz\u0119dzie korzeniami) szybko czerniej\u0105, przybieraj\u0105c charakterystyczny, w\u0119glisty odcie\u0144. \u201eR\u00f3\u017ca Bo\u017cego Narodzenia\u201d albowiem w Europie Zachodniej kwitnie mniej wi\u0119cej w okolicy tych \u015bwi\u0105t, poza tym jego du\u017ce kwiaty faktycznie przypominaj\u0105 kwiaty pewnych na po\u0142y zapomnianych dzi\u015b…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":1947,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[183,184,185],"class_list":["post-1946","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-ciemiernik-bialy","tag-helleborus-niger","tag-roza-bozego-narodzenia"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":183,"label":"ciemiernik bia\u0142y"},{"value":184,"label":"Helleborus niger"},{"value":185,"label":"R\u00f3\u017ca Bo\u017cego Narodzenia"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/Ciemiernik_001-1024x643.jpg",1024,643,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":183,"name":"ciemiernik bia\u0142y","slug":"ciemiernik-bialy","term_group":0,"term_taxonomy_id":183,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":184,"name":"Helleborus niger","slug":"helleborus-niger","term_group":0,"term_taxonomy_id":184,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":185,"name":"R\u00f3\u017ca Bo\u017cego Narodzenia","slug":"roza-bozego-narodzenia","term_group":0,"term_taxonomy_id":185,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1946","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1946"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1946\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1947"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1946"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1946"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1946"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}