{"id":1886,"date":"2019-12-13T18:16:31","date_gmt":"2019-12-13T17:16:31","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=1886"},"modified":"2019-12-16T10:05:44","modified_gmt":"2019-12-16T09:05:44","slug":"sawina-i-jej-mroczne-tajemnice","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/sawina-i-jej-mroczne-tajemnice\/","title":{"rendered":"Sawina i jej mroczne tajemnice"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Podczas zwiedzania naszych \u201ePienin\u201d wiele os\u00f3b dziwi obecno\u015b\u0107 p\u0142o\u017c\u0105cego si\u0119 iglaka o mocnym, nieprzyjemnym zapachu, miotlasto rozga\u0142\u0119zionych p\u0119dach i \u0142uskowatych, tr\u00f3jk\u0105tnie jajowatych li\u015bciach. \u201eCo tutaj robi ten cyprys?\u201d dopytuj\u0105 go\u015bcie naszego Ogrodu.<\/p>\n

W rzeczywisto\u015bci ja\u0142owiec sabi\u0144ski Juniperus sabina<\/em> (zwany te\u017c nietot\u0105, sawin\u0105 lub ja\u0142owcem kozackim) jest w pieni\u0144skiej cz\u0119\u015bci naszego alpinarium jak najbardziej na miejscu, jest bowiem jednym z gatunk\u00f3w sztandarowych Pieni\u0144skiego Parku Narodowego, z kt\u00f3rym od lat \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracujemy. Strome ska\u0142ki Pieck\u00f3w, Facimiechu oraz G\u0142owy Cukru to jedyne w Polsce, a zarazem najdalej wysuni\u0119te na p\u00f3\u0142noc w skali ca\u0142ego \u015bwiata stanowiska naturalne tego prastarego krzewu. Dawni przyrodnicy i geografowie s\u0105dzili, i\u017c sawina ros\u0142a tam\u017ce nieprzerwanie ju\u017c od Paleogenu (Trzeciorz\u0119du), jako jeden z nielicznych gatunk\u00f3w, jaki przetrwa\u0142 na miejscu ca\u0142e zlodowacenia plejstoce\u0144skie, holoce\u0144sk\u0105 ekspansj\u0119 ludzi i dzia\u0142alno\u015bci \u201eszafrannik\u00f3w\u201d.<\/p>\n

\u201eMam takiego samego w ogrodzie\u201d albo \u201eWidzia\u0142am go w parku pod blokiem\u201d komentuj\u0105 nasi go\u015bcie. Faktycznie, ja\u0142owiec kozacki to jeden z tych iglak\u00f3w, jakie zrobi\u0142y ogromn\u0105 karier\u0119 w architekturze zieleni. Wyhodowano dziesi\u0105tki odmian ozdobnych nietoty, r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 od typu dzikiego pokrojem oraz barw\u0105 li\u015bci (bardziej srebrzyst\u0105, bia\u0142aw\u0105 lub seledynow\u0105). A li\u015bci j. sabi\u0144ski wytwarza dwa rodzaje: 1) nakrzy\u017cleg\u0142e ig\u0142y na m\u0142odych ga\u0142\u0105zkach, podobne do igie\u0142ek ja\u0142owca pospolitego, ale kr\u00f3tsze (do 4 mm d\u0142ugo\u015bci) 2) drobne, t\u0119pe, \u015bci\u015ble przylegaj\u0105ce do ga\u0142\u0119zi \u0142uski, tr\u00f3jk\u0105tnie jajowate na przekroju. Wiele form ozdobnych (przyk\u0142adowo: \u2018Kosteriana\u2019, \u2018Old Gold\u2019, \u2018Sulphur Spray\u2019, \u2018Variegata\u2019) to utrwalone miesza\u0144ce sawiny z jego dalekowschodnim krewniakiem \u2013 j. chi\u0144skim J. chinensis<\/em>, zwane ja\u0142owcem Pfitzera Juniperus <\/em>x pfitzeriana<\/em>.<\/p>\n

Mrok tajemnicy spowija rozmieszczenie geograficzne oraz liczebno\u015b\u0107 dzikich populacji ja\u0142owca kozackiego. Na oficjalnej, og\u00f3lno\u015bwiatowej li\u015bcie IUCN od lat figuruje on z kategori\u0105 LC \u2013 least concern, wi\u0119c de facto nie zagro\u017cony, nie potrzebuj\u0105cy ochrony gatunku ani siedliska. A przecie\u017c wielu badaczy na podstawie swoich obserwacji terenowych uwa\u017ca, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 stanowisk naturalnych tego ja\u0142owca ju\u017c nie istnieje, ubywa te\u017c okaz\u00f3w dziko rosn\u0105cych. Od czas\u00f3w zlodowace\u0144 zasi\u0119g geograficzny sawiny jest niezwykle porozrywany, obejmuje mocno izolowane populacje w wapiennych pasmach Sierry Nevady, Pirenej\u00f3w, Alp, Starej P\u0142aniny, Atlasu Tellskiego (D\u017curd\u017cury), Pienin i wschodnich Karpat, g\u00f3r Krymu, Kaukazu, Tad\u017cykistanu, zachodnich Chin oraz p\u00f3\u0142nocnej Mongolii. Ja\u0142owce dahurskie z po\u0142udniowej Syberii zwykle uznawane s\u0105 za ras\u0119 geograficzn\u0105 lub podgatunek sawiny, cho\u0107 znawcy rodzaju ja\u0142owiec od dawna domagaj\u0105 si\u0119 uznania ich za odr\u0119bny gatunek z sekcji Sabina<\/em>. Niejedna, oderwana populacja ja\u0142owc\u00f3w o dwu rodzajach li\u015bci okaza\u0107 si\u0119 mo\u017ce dot\u0105d nieznanym, endemicznym gatunkiem, ale tego si\u0119 nie dowiemy, je\u017celi je beztrosko wyt\u0119pimy zanim zabezpieczymy je w rezerwatach i arboretach.<\/p>\n

\"\"<\/a>Nietota nadzwyczaj dobrze znios\u0142a kolejne, gwa\u0142towne w skali geologicznej zmiany klimatu, lecz w wielu miejscach Europy szkodzi\u0142 jej masowy zbi\u00f3r ze stanu dzikiego w celach medycznych. W Europie \u015arodkowej sporz\u0105dzano z niej ma\u015bci rozgrzewaj\u0105ce oraz silne \u015brodki na poronienie lub u\u0142atwienie porodu, kt\u00f3rych dystrybucj\u0105 zajmowali si\u0119 w\u0119drowni przekupnie tzw. olejkarze vel szafrannicy. W XVIII i XIX w. docierali oni ze s\u0142owackich Sucan po wschodnie kra\u0144ce carskiej Rosji. Poronin czy Suche Cipki to nazwy, kt\u00f3re nie wzi\u0119\u0142y si\u0119 znik\u0105d!<\/p>\n

\u201eCzy to prawda, \u017ce te ja\u0142owce szkodz\u0105 gruszom?\u201d. Owszem, to fakt. Sawina oraz jego hybrydy stanowi\u0105 ro\u015bliny \u017cywicielskie dla paso\u017cytniczego grzybka z rodziny rdzowatych: nagoci sawinowej Gymnosporangium sabinae<\/em>. Nago\u0107 sawinowa nale\u017cy do tak zwanych rdzy dwudomowych, czyli pora\u017ca dwa rodzaje ro\u015blin wy\u017cszych, nierzadko z zupe\u0142nie innych gromad (w tym przypadku: ja\u0142owce z podrodzaju Sabina<\/em>, zatem ro\u015bliny nagonasienne oraz grusze Pyrus,<\/em> wi\u0119c drzewa okrytonasienne). Obaj gospodarze r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 fenologi\u0105 i fizjologi\u0105, a jednocze\u015bnie wyst\u0119puj\u0105 w tych samych, a przynajmniej s\u0105siednich siedliskach (stromych, szybko nagrzewaj\u0105cych si\u0119 zboczach, o ruchomym, ja\u0142owym pod\u0142o\u017cu w przypadku dzikich sawin i dzikich grusz), co pozwala grzybowi lepiej dostosowa\u0107 do ko\u0142owrotu p\u00f3r roku. Na ga\u0142\u0119ziach nietoty lub spokrewnionych z ni\u0105 egzotycznych ja\u0142owc\u00f3w ozdobnych nago\u0107 rozwija si\u0119 przez wiele lat, daj\u0105c coraz nowsze pokolenia teli\u00f3w, czyli zarodnik\u00f3w pozwalaj\u0105cych przetrwa\u0107 zim\u0119. Na li\u015bciach grusz nago\u0107 \u017cyje kr\u00f3cej (ko\u0142o p\u00f3\u0142 roku, tylko od wiosny do jesieni), za to intensywniej, na wierzchu li\u015bci produkuje bowiem r\u00f3wnocze\u015bnie gamety, na spodzie li\u015bcia za\u015b zarodniki bezp\u0142ciowe, zwane w tym przypadku ecjosporami.<\/p>\n

mgr Adam Kapler<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Podczas zwiedzania naszych \u201ePienin\u201d wiele os\u00f3b dziwi obecno\u015b\u0107 p\u0142o\u017c\u0105cego si\u0119 iglaka o mocnym, nieprzyjemnym zapachu, miotlasto rozga\u0142\u0119zionych p\u0119dach i \u0142uskowatych, tr\u00f3jk\u0105tnie jajowatych li\u015bciach. \u201eCo tutaj robi ten cyprys?\u201d dopytuj\u0105 go\u015bcie naszego Ogrodu. W rzeczywisto\u015bci ja\u0142owiec sabi\u0144ski Juniperus sabina (zwany te\u017c nietot\u0105, sawin\u0105 lub ja\u0142owcem kozackim) jest w pieni\u0144skiej cz\u0119\u015bci naszego alpinarium jak najbardziej na miejscu,…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":1890,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[25,165,164],"class_list":["post-1886","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-ogrod-botaniczny-pan-powsin","tag-pieninski-park-narodowy","tag-sawina"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":25,"label":"Ogr\u00f3d Botaniczny PAN Powsin"},{"value":165,"label":"Pieni\u0144ski Park Narodowy"},{"value":164,"label":"Sawina"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/sawina-4-1-1024x721.jpg",1024,721,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":25,"name":"Ogr\u00f3d Botaniczny PAN Powsin","slug":"ogrod-botaniczny-pan-powsin","term_group":0,"term_taxonomy_id":25,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":18,"filter":"raw"},{"term_id":165,"name":"Pieni\u0144ski Park Narodowy","slug":"pieninski-park-narodowy","term_group":0,"term_taxonomy_id":165,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":164,"name":"Sawina","slug":"sawina","term_group":0,"term_taxonomy_id":164,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1886","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1886"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1886\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1890"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1886"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1886"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1886"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}