{"id":1592,"date":"2019-10-03T10:55:05","date_gmt":"2019-10-03T08:55:05","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=1592"},"modified":"2019-10-03T10:56:11","modified_gmt":"2019-10-03T08:56:11","slug":"jesien-w-ogrodzie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/jesien-w-ogrodzie\/","title":{"rendered":"Jesie\u0144 w Ogrodzie"},"content":{"rendered":"

Od gor\u0105ca twych promieni zap\u0142on\u0119\u0142y li\u015bcie drzew <\/em>
\nOd zieleni do czerwieni kr\u0105\u017cy\u0142 lata senny lew <\/em>
\nMa\u0142a chmurka nad jej czo\u0142em, ma\u0142a \u0142ezka s\u0142ony smak <\/em>
\nPociemnia\u0142o, poszarza\u0142o-jesie\u0144 jak to tak <\/em>
\nJesie\u0144, jesie\u0144 – jak to tak<\/em><\/p>\n

Marek Grechuta<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>Jesie\u0144 w\u0142a\u015bciwa<\/strong> zaczyna si\u0119 wraz z \u017c\u00f3\u0142kni\u0119ciem li\u015bci drzew klonu pospolitego (Acer platanoides<\/em>), <\/em>lipy drobnolistnej (Tilia cordata<\/em>), brzozy brodawkowatej (Betula pendula<\/em>) i kasztanowca pospolitego (Aesculus hippocastanum<\/em>) i zwykle przypada na pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0119 pa\u017adziernika. Przebarwianie si\u0119 li\u015bci, to niejednoznaczny i nie do ko\u0144ca rozpoznany proces. Prawdopodobnie ro\u015bliny przygotowuj\u0105c si\u0119 do zimowego spoczynku, zrzucaj\u0105 li\u015bcie ze wzgl\u0119d\u00f3w ekonomicznych. Ich utrzymanie w okresie niskich temperatur i zmniejszonego promieniowania s\u0142onecznego kosztowa\u0142oby ro\u015blin\u0119 zbyt du\u017co energii w por\u00f3wnaniu do po\u017cytk\u00f3w z produkt\u00f3w asymilacji (od\u017cywianie). Drzewa, kt\u00f3re zielony i dominuj\u0105cy kolor li\u015bci zawdzi\u0119czaj\u0105 chlorofilowi w tym okresie rozk\u0142adaj\u0105 go na zwi\u0105zki chemiczne magazynowane w p\u0119dach, konarach i pniach wewn\u0105trz ro\u015bliny. Wtedy to ujawniaj\u0105 si\u0119 inne barwniki wyst\u0119puj\u0105ce w li\u015bciach: \u017c\u00f3\u0142ty ksantofil, pomara\u0144czowy karoten oraz antocyjany odpowiedzialne za powstawanie czerwieni i purpury. Innym pogl\u0105dem na ten temat jest postawiona przez William D. Hamiltona teoria, kt\u00f3ra g\u0142osi, \u017ce jesienne p\u0142omienne kolory maj\u0105 odstrasza\u0107 szkodniki przed sk\u0142adaniem jaj na tych ro\u015blinach i przenoszeniem  chor\u00f3b  wirusowych. Wed\u0142ug bada\u0144 naukowc\u00f3w, najintensywniej przebarwiaj\u0105ce si\u0119 ro\u015bliny, s\u0105 zwykle zdrowsze. Dla mi\u0142o\u015bnika przyrody nie jest w\u0142a\u015bciwie wa\u017cne dlaczego tak si\u0119 dzieje, wa\u017cne, \u017ce jest pi\u0119knie, kolorowo i jesiennie…<\/p>\n

\"\"<\/a>Obserwator fitofenologicznych p\u00f3r roku (czyli zmian w przyrodzie, kt\u00f3re zwiastuj\u0105 ro\u015bliny) w ostatnich latach ma pewne problemy z niekt\u00f3rymi gatunkami wyznaczaj\u0105cymi jesie\u0144 w\u0142a\u015bciw\u0105. Na przyk\u0142ad od kilkunastu lat obserwacje przebarwiania si\u0119 li\u015bci u kasztanowca pospolitego jest bardzo utrudnione, poniewa\u017c li\u015bcie tego gatunku zamieraj\u0105 du\u017co wcze\u015bniej, z powodu \u017cerowania na nich larw szrot\u00f3wka kasztanowcowiaczka. Motyl, kt\u00f3rego larwy tak atakuj\u0105 li\u015bcie kasztanowc\u00f3w, zosta\u0142 zaobserwowany w Europie po raz pierwszy w Macedonii dopiero w 1984 roku, a ju\u017c po 14 latach, w 1998 roku znaleziono go w zachodniej Polsce. Od 2002 roku obserwowany jest  prawie w ca\u0142ej Europie, gdzie niszczy li\u015bcie r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w kasztanowc\u00f3w. Na pocz\u0105tku jego pochodu przez Europ\u0119 sytuacja wygl\u0105da\u0142a tragicznie, szrot\u00f3wek kasztanowcowiaczek nie mia\u0142 tutaj naturalnych wrog\u00f3w a ptaki nie identyfikowa\u0142y jego larw jako pokarmu, poniewa\u017c ich nie zna\u0142y, wi\u0119c nic nie powstrzymywa\u0142o inwazji. Kasztanowce ju\u017c w lecie ogo\u0142ocone by\u0142y z li\u015bci przez \u017car\u0142oczne owady. Czy jeszcze kto\u015b pami\u0119ta przebarwione naturalnie li\u015bcie kasztanowc\u00f3w? Obecnie sytuacja troch\u0119 si\u0119 poprawi\u0142a, ptaki zacz\u0119\u0142y zjada\u0107 larwy szrot\u00f3wka, a utylizacja opad\u0142ych li\u015bci w du\u017cej mierze eliminuje zimuj\u0105ce tam poczwarki, wiec obecnie mo\u017cna zobaczy\u0107 kasztanowce, kt\u00f3re jeszcze wczesn\u0105 jesieni\u0105 maj\u0105 li\u015bcie. Obserwacje, kt\u00f3re prowadzimy w Ogrodzie w ostatnich latach utrudnia nam r\u00f3wnie\u017c susza, kt\u00f3ra w okolicach Warszawy staje si\u0119 niestety sta\u0142ym elementem pogody. Brak opad\u00f3w powoduje, \u017ce li\u015bcie drzew zanim zd\u0105\u017c\u0105 si\u0119 przebarwi\u0107 zasychaj\u0105 i brunatniej\u0105, co notujemy ju\u017c od kilku lat. Na szcz\u0119\u015bcie u wielu gatunk\u00f3w wyst\u0119puje jeszcze naturalne przebarwianie li\u015bci a my mo\u017cemy si\u0119 cieszy\u0107 nasz\u0105 pi\u0119kn\u0105, z\u0142ot\u0105 jesieni\u0105.<\/p>\n

A za progiem ju\u017c czai si\u0119 p\u00f3\u017ana jesie\u0144, czas gdy drzewa zgubi\u0105 li\u015bcie, s\u0142o\u0144ce b\u0119dzie w\u0119drowa\u0107 coraz kr\u00f3cej i nisko nad horyzontem, temperatury nie b\u0119d\u0105 nas rozpieszcza\u0107,  a my b\u0119dziemy czeka\u0107 ma nast\u0119pny cykl \u017cycia przyrody…  | Anna Gasek  <\/strong>   <\/p>\n

 <\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n

fot. Anna Gasek, Jaros\u0142aw Deluga<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od gor\u0105ca twych promieni zap\u0142on\u0119\u0142y li\u015bcie drzew Od zieleni do czerwieni kr\u0105\u017cy\u0142 lata senny lew Ma\u0142a chmurka nad jej czo\u0142em, ma\u0142a \u0142ezka s\u0142ony smak Pociemnia\u0142o, poszarza\u0142o-jesie\u0144 jak to tak Jesie\u0144, jesie\u0144 – jak to tak Marek Grechuta   Jesie\u0144 w\u0142a\u015bciwa zaczyna si\u0119 wraz z \u017c\u00f3\u0142kni\u0119ciem li\u015bci drzew klonu pospolitego (Acer platanoides), lipy drobnolistnej (Tilia cordata), brzozy…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":1594,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[39,129,138,139,25],"class_list":["post-1592","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-fenologiczne-pory-roku","tag-jesien","tag-jesien-wlasciwa","tag-kasztanowce","tag-ogrod-botaniczny-pan-powsin"],"acf":[],"taxonomy_info":{"category":[{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":39,"label":"Fenologiczne pory roku"},{"value":129,"label":"jesie\u0144"},{"value":138,"label":"Jesie\u0144 w\u0142a\u015bciwa"},{"value":139,"label":"Kasztanowce"},{"value":25,"label":"Ogr\u00f3d Botaniczny PAN Powsin"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Hortensja_007-1024x411.jpg",1024,411,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":39,"name":"Fenologiczne pory roku","slug":"fenologiczne-pory-roku","term_group":0,"term_taxonomy_id":39,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":7,"filter":"raw","term_order":"0"},{"term_id":129,"name":"jesie\u0144","slug":"jesien","term_group":0,"term_taxonomy_id":129,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":11,"filter":"raw","term_order":"0"},{"term_id":138,"name":"Jesie\u0144 w\u0142a\u015bciwa","slug":"jesien-wlasciwa","term_group":0,"term_taxonomy_id":138,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw","term_order":"0"},{"term_id":139,"name":"Kasztanowce","slug":"kasztanowce","term_group":0,"term_taxonomy_id":139,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":2,"filter":"raw","term_order":"0"},{"term_id":25,"name":"Ogr\u00f3d Botaniczny PAN Powsin","slug":"ogrod-botaniczny-pan-powsin","term_group":0,"term_taxonomy_id":25,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":18,"filter":"raw","term_order":"0"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1592","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1592"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1592\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1594"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1592"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1592"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1592"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}