{"id":1555,"date":"2019-09-05T17:02:01","date_gmt":"2019-09-05T15:02:01","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=1555"},"modified":"2019-09-05T21:37:13","modified_gmt":"2019-09-05T19:37:13","slug":"wczesna-jesien","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wczesna-jesien\/","title":{"rendered":"Wczesna jesie\u0144"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Koniec wakacji, ch\u0142odniejsze ranki i wieczory, kr\u00f3tszy dzie\u0144, d\u0105\u017c\u0105cy do r\u00f3wnonocy… To symptomy schy\u0142ku lata. Wczesna jesie\u0144 <\/strong>rozpoczyna si\u0119 w ko\u0144cu sierpnia, gdy dojrzewaj\u0105 owoce bor\u00f3wki brusznicy (Vaccinium vitis-idaea<\/em>) lub w pierwszej po\u0142owie wrze\u015bnia wraz z dojrzewaniem owoc\u00f3w kasztanowca pospolitego (Aesculus hippocastanum<\/em>). Du\u017ce, kuliste torebki kasztanowca pospolitego z charakterystycznymi kolcami, zawieraj\u0105 najcz\u0119\u015bciej jedno, rzadziej 2-3 nasiona. Nasiona zwane kasztanami s\u0105 du\u017ce, br\u0105zowe, b\u0142yszcz\u0105ce z jasn\u0105 matow\u0105 plam\u0105. Zbieranie opad\u0142ych kasztan\u00f3w i wykorzystywanie ich do tworzenia ludzik\u00f3w i zwierz\u0105tek, kojarzy si\u0119 z czasem rob\u00f3t r\u0119cznych w szkole podstawowej. Nasiona kasztanowca by\u0142y i nadal s\u0105 wykorzystywane jako tradycyjne panaceum na b\u00f3le reumatyczne i artretyczne, bo wystarczy tylko nosi\u0107 je w kieszeniach wierzchniego okrycia, a dolegliwo\u015bci ustan\u0105. Umieszczanie kasztan\u00f3w pod \u0142\u00f3\u017ckiem ma przeciwdzia\u0142a\u0107 szkodliwemu wp\u0142ywowi promieniowania z \u017cy\u0142 wodnych. Istnieje r\u00f3wnie\u017c przes\u0105d, \u017ce sznur kasztan\u00f3w zawieszony na \u015bcianie w domu, zapewnia rodzinie spok\u00f3j i harmoni\u0119. Niestety z naukowego punktu widzenia takie przekonania nie maj\u0105 uzasadnienia, ale mimo to przyjemnie jest zbiera\u0107 kasztany i cieszy\u0107 si\u0119 nimi w jesienne dni.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W podobnym czasie dojrzewaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c owoce bor\u00f3wki brusznicy (Vaccinium vitis-idaea<\/em>), kt\u00f3rej bia\u0142okremowe, kuliste jagody zmieniaj\u0105 barw\u0119. Najpierw nabieraj\u0105 rumie\u0144ca od strony s\u0142onecznej a p\u00f3\u017aniej ca\u0142y owoc czerwienieje. Dojrza\u0142e owoce s\u0105 jadalne, maj\u0105 charakterystyczny cierpko gorzkawy smak. Przetwory z bor\u00f3wki wykorzystywane s\u0105 w kuchni do da\u0144 mi\u0119snych – bardzo cz\u0119sto do dziczyzny. Zbieranie bor\u00f3wki brusznicy wymaga zr\u0119czno\u015bci i cierpliwo\u015bci, poniewa\u017c ro\u015bliny s\u0105 niewysokie (od 15 do 25 cm) i cz\u0119sto si\u0119 pok\u0142adaj\u0105. Owoce s\u0105 niewielkie (od 5 do 8 mm). Na le\u015bnych dzia\u0142kach mo\u017cna pokusi\u0107 si\u0119 o upraw\u0119 bardziej plennych odmian o wi\u0119kszych owocach, na przyk\u0142ad \u2018Corral\u2019 lub \u2018Ida\u2019 owocuj\u0105cych dwukrotnie, czy \u2018Sanna\u2019 o owocach umieszczonych na zewn\u0105trz ro\u015bliny, co u\u0142atwia zbi\u00f3r.<\/p>\n

Wczesna jesie\u0144 w 2018 roku nadesz\u0142a szybciej ni\u017c w poprzednich latach. W Ogrodzie zanotowali\u015bmy ten fakt 30 sierpnia i by\u0142o to 19 dni wcze\u015bniej ni\u017c w 2017 roku. Na Mazowszu odnotowywano jej nadej\u015bcie w okresie pomi\u0119dzy 21 a 31 sierpnia i w zale\u017cno\u015bci od miejsca ta fenofaza zacz\u0119\u0142a si\u0119 15 dni wcze\u015bniej. W niekt\u00f3rych przypadkach z kolei by\u0142o to 5 dni p\u00f3\u017aniej w por\u00f3wnaniu do \u015bredniej wieloletniej 2007-2017. R\u00f3\u017cnice w rozpocz\u0119ciu wczesnej jesieni w 2018 roku by\u0142y te\u017c du\u017ce na terenie ca\u0142ej Polski. W okolicach Zielonej G\u00f3ry zacz\u0119\u0142a si\u0119 ona 1-10 sierpnia, za\u015b w okolicach Szczecina, \u0141eby, K\u0119trzyna, Wroc\u0142awia, Katowic, Bielska Bia\u0142ej i Zakopanego 11-20 wrze\u015bnia. W 2019 roku wczesna jesie\u0144 zawita\u0142a do Ogrodu naprawd\u0119 bardzo wcze\u015bnie, poniewa\u017c dojrza\u0142e owoce bor\u00f3wki brusznicy obserwowano ju\u017c 19 sierpnia – to jest o 10 dni wcze\u015bniej ni\u017c w roku poprzednim, kt\u00f3ry by\u0142 do\u015b\u0107 nietypowy na tle obserwacji wieloletnich.<\/p>\n

\"\"<\/a>W okresie r\u00f3wnonocy jesiennej pogoda si\u0119 stabilizuje, poniewa\u017c nad Europ\u0119 nadci\u0105ga wy\u017c po\u0142udniowoazjatycki. Temperatura w dzie\u0144 osi\u0105ga przyjemne, dodatnie warto\u015bci, nad ranem za\u015b pojawiaj\u0105 si\u0119 mg\u0142y. M\u0142ode paj\u0105ki odlatuj\u0105 na swoich delikatnych, srebrnych niciach, a to znaczy, \u017ce przysz\u0142o tak zwane \u201ebabie lato\u201d. Sk\u0105d ta dziwna nazwa na okre\u015blenie niezbyt konkretnego terminu meteorologicznego? Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie te paj\u0119cze nici, snuj\u0105ce si\u0119 w powietrzu przywodzi\u0142y na my\u015bl siwe w\u0142osy starszych kobiet. A mo\u017ce to nici ludzkiego \u017cywota kt\u00f3re prz\u0119d\u0105 boginie-staruchy. Albo kto\u015b powiedzia\u0142: ale macie baby lato, kiedy dostrzeg\u0142 kobiety pracuj\u0105ce w polu bez ciep\u0142ych wierzchnich okry\u0107… Niezale\u017cnie od tego, sk\u0105d pochodzi wyra\u017cenie,  jest to bardzo przyjemny aspekt wczesnej jesieni, bo u progu stoi ju\u017c jesie\u0144 w\u0142a\u015bciwa – pe\u0142na barw, ale cz\u0119sto ch\u0142odniejsza i wilgotniejsza\u2026 |  Anna Gasek<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Koniec wakacji, ch\u0142odniejsze ranki i wieczory, kr\u00f3tszy dzie\u0144, d\u0105\u017c\u0105cy do r\u00f3wnonocy… To symptomy schy\u0142ku lata. Wczesna jesie\u0144 rozpoczyna si\u0119 w ko\u0144cu sierpnia, gdy dojrzewaj\u0105 owoce bor\u00f3wki brusznicy (Vaccinium vitis-idaea) lub w pierwszej po\u0142owie wrze\u015bnia wraz z dojrzewaniem owoc\u00f3w kasztanowca pospolitego (Aesculus hippocastanum). Du\u017ce, kuliste torebki kasztanowca pospolitego z charakterystycznymi kolcami, zawieraj\u0105 najcz\u0119\u015bciej jedno, rzadziej 2-3 nasiona….<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":1557,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[132,131,39,129,63,133,25,103,130],"class_list":["post-1555","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-borowka-brusznica","tag-fenologia","tag-fenologiczne-pory-roku","tag-jesien","tag-kasztanowiec","tag-kasztany","tag-ogrod-botaniczny-pan-powsin","tag-pory-roku","tag-wczesna-jesien"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":132,"label":"bor\u00f3wka brusznica"},{"value":131,"label":"fenologia"},{"value":39,"label":"Fenologiczne pory roku"},{"value":129,"label":"jesie\u0144"},{"value":63,"label":"Kasztanowiec"},{"value":133,"label":"kasztany"},{"value":25,"label":"Ogr\u00f3d Botaniczny PAN Powsin"},{"value":103,"label":"Pory roku"},{"value":130,"label":"wczesna jesie\u0144"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/WczesnaJesien_03-1024x683.jpg",1024,683,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":132,"name":"bor\u00f3wka brusznica","slug":"borowka-brusznica","term_group":0,"term_taxonomy_id":132,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":2,"filter":"raw"},{"term_id":131,"name":"fenologia","slug":"fenologia","term_group":0,"term_taxonomy_id":131,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":39,"name":"Fenologiczne pory roku","slug":"fenologiczne-pory-roku","term_group":0,"term_taxonomy_id":39,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":7,"filter":"raw"},{"term_id":129,"name":"jesie\u0144","slug":"jesien","term_group":0,"term_taxonomy_id":129,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":11,"filter":"raw"},{"term_id":63,"name":"Kasztanowiec","slug":"kasztanowiec","term_group":0,"term_taxonomy_id":63,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":2,"filter":"raw"},{"term_id":133,"name":"kasztany","slug":"kasztany","term_group":0,"term_taxonomy_id":133,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":25,"name":"Ogr\u00f3d Botaniczny PAN Powsin","slug":"ogrod-botaniczny-pan-powsin","term_group":0,"term_taxonomy_id":25,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":18,"filter":"raw"},{"term_id":103,"name":"Pory roku","slug":"pory-roku","term_group":0,"term_taxonomy_id":103,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":4,"filter":"raw"},{"term_id":130,"name":"wczesna jesie\u0144","slug":"wczesna-jesien","term_group":0,"term_taxonomy_id":130,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1555","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1555"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1555\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1557"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1555"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1555"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1555"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}