{"id":1488,"date":"2019-08-16T18:28:45","date_gmt":"2019-08-16T16:28:45","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=1488"},"modified":"2019-08-16T18:30:47","modified_gmt":"2019-08-16T16:30:47","slug":"dzwonecznik-wonny-wraca-do-puszczy-kampinoskiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/dzwonecznik-wonny-wraca-do-puszczy-kampinoskiej\/","title":{"rendered":"Dzwonecznik wonny wraca do Puszczy Kampinoskiej"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Puszcza Kampinoska z racji swego po\u0142o\u017cenia u zbiegu trzech, sporych i sp\u0142awnych rzek, tu\u017c przy stolicy bogatej, wielonarodowej Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, by\u0142a puszcz\u0105 w staropolskim tego s\u0142owa znaczeniu, czyli miejscem s\u0142abiej zaludnionym od s\u0105siednich ziem, wzgl\u0119dnym \u201epustkowiem\u201d, a niekoniecznie prastar\u0105 kniej\u0105. Kampinoskie lasy mocno przetrzebiono, a by\u0142y plany ich zupe\u0142nego wyci\u0119cia snute cho\u0107by przez senatora Nowosilcowa. Dopiero powo\u0142anie rezerwat\u00f3w \u201eSierak\u00f3w\u201d, \u201eCzaple (dzi\u015b: Czapliniec)\u201d i \u201eGranica\u201d w latach 30-tych XX w., a potem ustanowienie na ich bazie Kampinoskiego Parku Narodowego w 1959 r. pozwoli\u0142o ocali\u0107 resztki bor\u00f3w sosnowych, ols\u00f3w, ruchomych piask\u00f3w i mokrych \u0142\u0105k.<\/p>\n

Biernej, \u015bcis\u0142ej lub krajobrazowej ochronie najcenniejszych p\u0142at\u00f3w ro\u015blinno\u015bci od pocz\u0105tku powstania KPN towarzyszy\u0142a ochrona czynna. Z Puszczy pracowicie usuwa si\u0119 gatunki obce geograficzne, zw\u0142aszcza te drzewiaste: czeremch\u0119 ameryka\u0144sk\u0105, klona jesionolistnego, grochodrzew, d\u0105b czerwony i sosn\u0119 smo\u0142ow\u0105 i sosn\u0119 Banksa. Z Bia\u0142orusi \u201erepatriowano\u201d w 1951 r. \u0142osia, z Suwalszczyzny w 1980 r. bobra, a w 1993 r. rysie pochodz\u0105ce g\u0142\u00f3wnie z niemieckich ogrod\u00f3w zoologicznych. R\u00f3wnocze\u015bnie w szk\u00f3\u0142ce le\u015bnej w Julinku rozpocz\u0119to uprawy rozmaitych gatunk\u00f3w ro\u015blin naczyniowych, zagro\u017conych w skali Polski i regionu, w oparciu o populacja miejscowe, z samej Puszczy lub teren\u00f3w s\u0105siednich. W latach 60-tych XXw. do Puszczy Kampinoskiej wr\u00f3ci\u0142y modrzew polski oraz cis, dekad\u0119 po nich tak\u017ce buk. Stanowisko chamedafny p\u00f3\u0142nocnej na D\u0142ugim Bagnie prawdopodobnie tak\u017ce jest dzie\u0142em r\u0105k ludzkich. Lata 2001-05 to z kolei czas wzmo\u017conego zak\u0142adania stanowisk zast\u0119pczych dla \u015bwiat\u0142o- i ciep\u0142olubnych, okaza\u0142ych ro\u015blin zielnych: sasanki \u0142\u0105kowej, sza\u0142wii \u0142\u0105kowej, naparstnicy zwyczajnej, orlika pospolitego czy zawilca wielkokwiatowego. Nie wszystkie reintrodukcje do Puszczy Kampinoskiej by\u0142y jednakowo udane \u2013 przyk\u0142adowo \u017c\u00f3\u0142w b\u0142otny, sprowadzony ju\u017c w 1956, nie wr\u00f3s\u0142 w miejscow\u0105 herpetofaun\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 popularnych opracowa\u0144 jako najwi\u0119ksze osobliwo\u015bci florystyczne Puszczy Kampinoskiej wymienia wisienk\u0119 kwa\u015bn\u0105 (nie myli\u0107 z wisienk\u0105 stepow\u0105!), brzoz\u0119 czarn\u0105 oraz chamedafn\u0119 p\u00f3\u0142nocn\u0105. Dzi\u0119ki szczeg\u00f3\u0142owym badaniom prowadzonym przez pracownik\u00f3w i sympatyk\u00f3w KPN oraz przyrodnik\u00f3w z innych o\u015brodk\u00f3w, ustalono, i\u017c z najbardziej zewn\u0119trznej cz\u0119\u015bci parku (jego otuliny), szczeg\u00f3lnie na wschodzie, znikn\u0119\u0142o mn\u00f3stwo intryguj\u0105cych gatunk\u00f3w, wyst\u0119puj\u0105cych tam do ko\u0144ca XIX, a nawet XX wieku. Mimo wyt\u0119\u017conych prac terenowych nie odszukano ju\u017c gnidosza kr\u00f3lewskiego, wierzby bor\u00f3wkolistnej czy turzycy o\u015bcistej. \u201eDiabe\u0142 ogonem nakry\u0142\u201d rozchodniki ow\u0142osione, w\u0119\u017cymordy stepowe, g\u00f3\u0142ki d\u0142ugoostrogowe, storczyki drobnokwiatowe oraz obuwiki. W otulinie, gdzie re\u017cim ochronny jest s\u0142abszy, pi\u0119kne i r\u00f3\u017cnorodne biologicznie \u0142\u0105ki trz\u0119\u015blicowe do dzi\u015b ulegaj\u0105 zabudow\u0119, ewentualnie zamieniane s\u0105 w dzikie wysypiska b\u0105d\u017a gruzowiska.<\/p>\n

\"\"<\/a>Dzwonecznik wonny<\/strong> Adenophora liliifolia <\/em>Bess. to jeden z dwu rodzimych dla Europy przedstawicieli rodzaju blisko spokrewnionego z w\u0142a\u015bciwymi dzwonkami Campanula,<\/em>szczeg\u00f3lnie z podrodzaju Rapunculus. <\/em>Od prawdziwych dzwonk\u00f3w adenofory r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 budow\u0105 szyjki s\u0142upka: wyra\u017anie wystaj\u0105c\u0105 z korony, a dodatkowo otoczon\u0105 u nasady pier\u015bcieniem miodnik\u00f3w, zapewne dzia\u0142aj\u0105cym jako filtr na rabusi\u00f3w py\u0142ku. Ojczyzn\u0105 oraz centrum r\u00f3\u017cnorodno\u015bci gatunkowej ca\u0142ego rodzaju jest Daleki Wsch\u00f3d (Japonia, Chiny, obie Koree, wschodnia Syberia). Dok\u0142adna liczba gatunk\u00f3w budzi kontrowersje w\u015br\u00f3d rosyjskich i chi\u0144skich badaczy, gdy\u017c s\u0105 to formy bardzo zmienne morfologicznie, a zarazem s\u0142abo zbadane. Mo\u017ce jest ich tylko 20? A mo\u017ce ko\u0142o setki? Podobnie jak w ca\u0142ej szeroko ujmowanej rodzinie dzwonkowatych, tak\u017ce i w rodzaju dzwonecznik, spotyka si\u0119 zar\u00f3wno gatunki o ogromnym zasi\u0119gu, ci\u0105gn\u0105cym si\u0119 przez ch\u0142odniejsze strefy po\u0142owy Eurazji, jak i blisko z nimi spokrewnione, nader podobne endemity ograniczone do pojedynczych wysp, pasm g\u00f3rskich lub oaz. U nas w Europie te\u017c mo\u017cna obserwowa\u0107 t\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107: A. liliifolia<\/em>ro\u015bnie od Szwajcarii i W\u0142och po stref\u0119 zdemilitaryzowan\u0105 na granicy pa\u0144stw korea\u0144skich, podczas gdy bardzo do\u0144 podobny dz. krymski A. taurica <\/em>Juzepczuk trwa ledwie na paru stanowiskach w reliktowych, nawapiennych so\u015bninach Krymu.<\/p>\n

O pomst\u0119 do nieba wo\u0142a opis A. liliifolia<\/em>na polskiej Wiki. Od lat mo\u017cna tam wyczyta\u0107 m.in., \u017ce \u201ewyst\u0119powa\u0142 na ok. 100 stanowiskach w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci kraju i w pasie wydm nadmorskich, na wielu z nich jednak ju\u017c wygin\u0105\u0142\u201d. W rzeczywisto\u015bci dzwonecznik wonny notowany na obszarze ca\u0142ej Polski w jej dzisiejszych granicach, w tym tak\u017ce w centrum, na po\u0142udniu i zachodzie, na przyk\u0142ad na G\u00f3rze \u015al\u0119\u017cy, u st\u00f3p Sudet\u00f3w i na karpackim Spiszu, w widnych d\u0105browach Pomorza Gda\u0144skiego czy Polesia Lubelskiego. Wzmianka o \u201epasie wydm nadmorskich\u201d dotyczy zapewne \u201eDzia\u0142u Ba\u0142tyckiego\u201d albo \u201ePoddzia\u0142u Pasa R\u00f3wnin Przymorskich i Wysoczyzn Pomorskich\u201d jako ca\u0142o\u015bci, a nie pasa wydm bia\u0142ych i szarych przy samym morzu, gdy\u017c prof. Szafer podawa\u0142 A. liliifiolia <\/em>jako przyk\u0142ad wybitnego reliktu wczesno holoce\u0144skiego we florze Pomorza.<\/p>\n

Dalej czytamy, i\u017c \u201ewyst\u0119puje [on] na obszarze Ojcowskiego, Poleskiego i Wigierskiego Parku Narodowego, Mazurskiego Parku Krajobrazowego, Przemyskich Park\u00f3w Krajobrazowych i w kilku rezerwatach przyrody\u201d. W rzeczywisto\u015bci sytuacja tych \u015blicznych, bia\u0142o-niebieskich \u201edzwonk\u00f3w\u201d nie wygl\u0105da tak r\u00f3\u017cowo! W Dolince Ojcowskiej faktycznie r\u00f3s\u0142 \u2013 ale do ko\u0144ca XIX w., zatem znikn\u0105\u0142 z tamtejszej flory na d\u0142ugo przed ustanowieniem Ojcowskiego Parku Narodowego. Z Poleskiego oraz Wigierskiego Parku Narodowego, tako\u017c z Suwalskiego Parku Krajobrazowego znikn\u0105\u0142 gdzie\u015b w latach 80-tych czy 90-tych XX w. Swoj\u0105 drog\u0105, ciekawe czemu na Wiki nie wymieniono Puszczy Bia\u0142owieskiej? Tam tak\u017ce r\u00f3s\u0142 do ko\u0144ca XIX w. a \u00f3wcze\u015bni naturali\u015bci i tw\u00f3rcy nowoczesnego le\u015bnictwa z Juliuszem von Brinckenem i Stanis\u0142awem Batysem G\u00f3rskim zastanawiali si\u0119 nad tym, czy jest on (obok \u017cubr\u00f3wki rzecz jasna!) jedn\u0105 z ulubionych ro\u015blin paszowych \u017cubr\u00f3w, czy nie?<\/p>\n

\"\"<\/a>Wracaj\u0105c do Puszczy Kampinoskiej to \u201enasz projektowy\u201d dzwonecznik wonny r\u00f3s\u0142 w Borze Niepustowym na obszarze ochrony \u015bcis\u0142ej \u201eCyganka\u201d. Trwa\u0142 tam w widnym borze mieszanym i w lesie d\u0119bowym, opisywanym jako \u201enietypowa i ma\u0142o trwa\u0142a\u201d d\u0105browa \u015bwietlista albo jako bogata florystycznie d\u0105browa kwa\u015bna, stopniowo zmieniaj\u0105ca si\u0119 w gr\u0105d. Od dekad nie by\u0142o go du\u017co, a od kilkunastu lat z populacji zosta\u0142a w zasadzie tylko jedna, co raz mocniej ocieniona, co raz mocniej t\u0142amszona przez je\u017cyny i orlic\u0119, k\u0119pa (bardzo podobnie \u201esp\u0142aca sw\u00f3j d\u0142ug wymarcia\u201d dzwonecznik na stanowiskach w woj. \u0142\u00f3dzkim i podlaskim). Dzi\u0119ki projektowi POi\u015a \u201eFlorIntegral\u201d<\/a> nasz bohater uzyska co najmniej cztery stanowiska zast\u0119pcze, kt\u00f3rych szczeg\u00f3\u0142owe po\u0142o\u017cenie pozostanie nasz\u0105 s\u0142odk\u0105 tajemnic\u0105. Osobniki wprowadzane do Puszczy Kampinoskiej wyhodowali\u015bmy z nasion pozyskanych w Kisielanach ko\u0142o Siedlec. To jedna z bogatszych w skali Polski i ca\u0142ej nieg\u00f3rskiej Europy \u015arodkowej populacji tego gatunku, licz\u0105ca oko\u0142o 1-1,5 tys. kwitn\u0105cych i owocuj\u0105cych okaz\u00f3w, najbli\u017csza geograficznie, jak r\u00f3wnie\u017c genetycznie ostatniemu osobnikowi z Kampinosu. Nie bez powodu wspominam o \u201enieg\u00f3rskiej\u201d cz\u0119\u015bci Europy, gdy\u017c w Zachodnich Karpatach na S\u0142owacji dzwonecznik miewa si\u0119 znakomicie, du\u017co lepiej ni\u017c na Bia\u0142orusi, w Polsce, Niemczech czy Czechach.<\/p>\n

\"\"<\/a>Samo dosadzenie kilku czy kilkunasty tysi\u0119cy 1- lub 2-letnich ro\u015blinek nie mia\u0142oby \u017cadnego sensu bez wcze\u015bniejszego odtworzenia ich siedliska i bez jego dalszej, wyt\u0119\u017conej piel\u0119gnacji. Mamy nadziej\u0119 granicz\u0105c\u0105 z pewno\u015bci\u0105, \u017ce dzi\u0119ki wykonywanym przez nas pracom terenowym ten najpi\u0119kniejszy krajobrazowo i chyba najbogatszy florystycznie las li\u015bciasty Europy Wschodniej i \u015arodkowej wraca do podsto\u0142ecznej kniei. Na obj\u0119tych programem \u201eFlorIntegral\u201d powierzchniach odnalaz\u0142y si\u0119 dwa \u015bwiat\u0142o\u017c\u0105dne gatunki szczeg\u00f3lnej troski KPN: mieczyk dach\u00f3wkowaty oraz kosaciec syberyjski, typowe dla mokrych, tradycyjnie u\u017cytkowanych \u0142\u0105k, ale i dla widnych d\u0105br\u00f3w. Wkr\u00f3tce powinno przyby\u0107 kwitn\u0105cych osobnik\u00f3w innych gatunk\u00f3w o zbli\u017conych wymaganiach, zw\u0142aszcza miodownika melisowatego, dzwonku szczeciniastego czy podkolana bia\u0142ego…<\/p>\n

Adam Kapler<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Puszcza Kampinoska z racji swego po\u0142o\u017cenia u zbiegu trzech, sporych i sp\u0142awnych rzek, tu\u017c przy stolicy bogatej, wielonarodowej Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, by\u0142a puszcz\u0105 w staropolskim tego s\u0142owa znaczeniu, czyli miejscem s\u0142abiej zaludnionym od s\u0105siednich ziem, wzgl\u0119dnym \u201epustkowiem\u201d, a niekoniecznie prastar\u0105 kniej\u0105. Kampinoskie lasy mocno przetrzebiono, a by\u0142y plany ich zupe\u0142nego wyci\u0119cia snute cho\u0107by przez senatora…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":1490,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[121,118,120,119],"class_list":["post-1488","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-adenophora-liliifolia","tag-dzwonecznik-wonny","tag-florintegral","tag-kampinoski-park-narodowy"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":121,"label":"Adenophora liliifolia"},{"value":118,"label":"Dzwonecznik wonny"},{"value":120,"label":"FlorIntegral"},{"value":119,"label":"Kampinoski Park Narodowy"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Dzwon_03-1024x640.jpg",1024,640,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":121,"name":"Adenophora liliifolia","slug":"adenophora-liliifolia","term_group":0,"term_taxonomy_id":121,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":118,"name":"Dzwonecznik wonny","slug":"dzwonecznik-wonny","term_group":0,"term_taxonomy_id":118,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":120,"name":"FlorIntegral","slug":"florintegral","term_group":0,"term_taxonomy_id":120,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":3,"filter":"raw"},{"term_id":119,"name":"Kampinoski Park Narodowy","slug":"kampinoski-park-narodowy","term_group":0,"term_taxonomy_id":119,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1488"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1488\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1490"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}