{"id":1299,"date":"2019-07-11T23:52:04","date_gmt":"2019-07-11T21:52:04","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=1299"},"modified":"2019-07-11T23:52:04","modified_gmt":"2019-07-11T21:52:04","slug":"kolejne-wyprawy-w-pamir-za-nami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/kolejne-wyprawy-w-pamir-za-nami\/","title":{"rendered":"Kolejne wyprawy w Pamir za nami!"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fot.4.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1304 alignleft\" src=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fot.4-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"248\" height=\"165\" srcset=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fot.4-300x200.jpg 300w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fot.4-768x511.jpg 768w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fot.4-1024x681.jpg 1024w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fot.4-740x493.jpg 740w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fot.4.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 248px) 100vw, 248px\" \/><\/a>Azja \u015arodkowa to po\u0142o\u017cona w g\u0142\u0119bi kontynentu kraina o wielu obliczach: od pustynnych i stepowych r\u00f3wnin, po malownicze \u0142a\u0144cuchy g\u00f3rskie i szczyty kilkutysi\u0119cznik\u00f3w, m.in. Pamiru i Tien-Szanu. Jest to region nie tylko ogromnego zr\u00f3\u017cnicowania geograficznego, ale tak\u017ce przyrodniczego, w kt\u00f3rym niezwykle liczne s\u0105 gatunki endemiczne, czyli takie, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 jedynie na danym obszarze. Wed\u0142ug organizacji Conservation International, zajmuj\u0105cej si\u0119 ochron\u0105 przyrody, g\u00f3ry Azji \u015arodkowej s\u0105 jednym z tzw. hot-spot\u00f3w, czyli obszar\u00f3w o szczeg\u00f3lnym znaczeniu dla ochrony r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej naszej planety [1]. Poza unikalnymi walorami przyrodniczymi obszar ten stanowi niezwyk\u0142y poligon badawczy m.in. dla botanik\u00f3w. Aspekty zwi\u0105zane z wysokim endemizmem gatunk\u00f3w ro\u015blin, r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 zespo\u0142\u00f3w ro\u015blin naskalnych i adaptacjami tych gatunk\u00f3w do surowych warunk\u00f3w siedliskowych, a tak\u017ce z r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 i funkcjonowaniem ekosystem\u00f3w zio\u0142oro\u015blowych i step\u00f3w wysokog\u00f3rskich by\u0142y g\u0142\u00f3wnymi tematami badawczymi, eksplorowanymi w trakcie ostatnich ekspedycji do Tad\u017cykistanu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wyprawy te odby\u0142y si\u0119 w dniach 15-27 maja i 9-24 czerwca. &nbsp;Koordynatorem ekspedycji by\u0142 dr hab. Arkadiusz Nowak, prof. PAN oraz (w trakcie drugiej ekspedycji) dr hab. Marcin Nobis, prof. UJ. Spo\u015br\u00f3d pracownik\u00f3w Ogrodu Botanicznego w Powsinie w badaniach uczestniczyli dr Sebastian \u015awierszcz (obie ekspedycje) oraz dr Iwona Dembicz (druga ekspedycja). Ponadto w pierwszej ekspedycji udzia\u0142 wzi\u0119li dr hab. Zygmunt K\u0105cki, prof. UWr oraz dr Grzegorz Swacha (Uniwersytet Wroc\u0142awski), a w drugiej ekspedycji dr hab. Joanna Zalewska-Ga\u0142osz, dr Ewelina Klichowska, mgr Anna Wr\u00f3bel (Uniwersytet Jagiello\u0144ski) oraz mgr Krystyna Waindzoch (Uniwersytet Opolski).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W trakcie pierwszej ekspedycji rozpocz\u0119to zbi\u00f3r danych do mi\u0119dzynarodowego projektu DarkDivNet [2]. Za\u0142o\u017cenia projektu s\u0105 nowatorskie, a jego celem zbadanie \u201eciemnej\u201d r\u00f3\u017cnorodno\u015bci zbiorowisk ro\u015blinnych (ang. <em>dark diversity<\/em>) \u2013 zestawu gatunk\u00f3w obecnych w regionie, ale nieobecnych na danym terenie, chocia\u017c warunki terenowe s\u0105 potencjalnie odpowiednie [3]. Projekt realizowany jest na ca\u0142ym \u015bwiecie, a pracownicy naukowi Ogrodu Botanicznego w Powsinie odpowiedzialni s\u0105 za zbi\u00f3r danych z obszaru Tad\u017cykistanu z zakresu wysoko\u015bci od 500 do 4500 m n.p.m.&nbsp;Pierwsza powierzchnia badawcza po\u0142o\u017cona jest na wysoko\u015bci ok. 500 m n.p.m. w okolicach miasta Chod\u017cent na p\u00f3\u0142nocy Tad\u017cykistanu. Dominuj\u0105cym typem ro\u015blinno\u015bci s\u0105 tu p\u00f3\u0142pustynie oraz ro\u015blinno\u015b\u0107 piargowa (fot. 1). Po zako\u0144czeniu zbioru danych z pierwszej powierzchni badawczej uczestnicy wybrali si\u0119 w okolicie miejscowo\u015bci Aszt, gdzie celem by\u0142y badania nad ro\u015blinno\u015bci\u0105 solniskow\u0105, p\u00f3\u0142pustynn\u0105 oraz zio\u0142oro\u015blow\u0105. Kolejnym punktem wyprawy by\u0142y okolice miejscowo\u015bci Tavildara, gdzie zlokalizowana by\u0142a druga powierzchnia badawcza. Miejscowo\u015b\u0107 po\u0142o\u017cona jest w dolinie rzeki Obighingob na wysoko\u015bci oko\u0142o 1500 m n.p.m. Dominuj\u0105cym typem ro\u015blinno\u015bci s\u0105 tu zio\u0142oro\u015bla z m.in. <em>Prangos pabularia, Eremurus comosus<\/em>czy <em>E. stenophyllus<\/em>(fot. 2), cz\u0119sto przechodz\u0105ce w zbiorowiska zaro\u015blowe z udzia\u0142em wielu gatunk\u00f3w r\u00f3\u017c.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fot.6.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1306 alignleft\" src=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fot.6-200x300.jpg\" alt=\"\" width=\"166\" height=\"249\" srcset=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fot.6-200x300.jpg 200w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fot.6.jpg 681w\" sizes=\"auto, (max-width: 166px) 100vw, 166px\" \/><\/a>W trakcie ekspedycji w czerwcu pierwszym punktem programu by\u0142a g\u00f3ra Chod\u017ca-Mumin (Khoja Mumin, fot. 3) ko\u0142o m. Vose. Jest to druga na \u015bwiecie pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci solna g\u00f3ra [4]. Ma ona wysoko\u015b\u0107 wzgl\u0119dn\u0105 900 m i \u015brednic\u0119 ok. 8,5 km. Obecne w ska\u0142ach tej g\u00f3ry \u017cy\u0142y soli w suchym klimacie tego obszaru ulegaj\u0105 bardzo powolnemu wyp\u0142ukiwaniu. W efekcie tego procesu powstaje kras solny (w tym g\u0142\u0119bokie jaskinie), a tak\u017ce siedliska dla gatunk\u00f3w ro\u015blin solniskowych (czyli tzw. <em>halofit\u00f3w<\/em>) takich jak <em>Aeluropus littoralis, Psillostachys leptoclada<\/em>i <em>Plantago coronopus<\/em>. Uczestnicy ekspedycji udokumentowali zbiorowiska wyst\u0119puj\u0105ce w tych miejscach, w tym z endemicznym dla po\u0142udniowo-zachodniego Pamiro-A\u0142aju gatunkiem \u2013 Cephalorhizum popovii<em>.&nbsp;<\/em>Nast\u0119pnie uczestnicy ekspedycji kontynuowali zbi\u00f3r danych do projektu DarkDivNet na wysoko\u015bci 2500 m n.p.m. w trudno dost\u0119pnych regionach w dolinie rzeki Obikhingob. Fizjonomia ro\u015blinno\u015bci zio\u0142oro\u015blowej zdominowana by\u0142a tam przez du\u017ce byliny, takie jak <em>Ferula kuhistanica, Prangos pabularia<\/em>(jego parz\u0105ce li\u015bcie by\u0142y zmor\u0105 dla uczestnik\u00f3w ekspedycji \u2013 aby unikn\u0105\u0107 przykrych konsekwencji niezb\u0119dne by\u0142y r\u0119kawiczki i koszule z d\u0142ugim r\u0119kawem), <em>Eremostachys lehmanniana<\/em>i przepi\u0119knie rdzawo kwitn\u0105ce pustynniki \u2013 <em>Eremurus fuscus<\/em>(fot. 4). Do\u015b\u0107 wszechobecnym elementem tych zbiorowisk by\u0142y tak\u017ce \u017c\u00f3\u0142to kwitn\u0105ce r\u00f3\u017ce: <em>Rosa ovczinnikovii, R. ecae<\/em>i <em>R. divina<\/em>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kolejne miejsce zbioru danych do projektu DarkDivNet mia\u0142o znajdowa\u0107 si\u0119 w Pamirze, na wysoko\u015bci 3500 m n.p.m. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wyb\u00f3r miejsca nie by\u0142 taki prosty. Pocz\u0105tkowo uczestnicy ekspedycji odwiedzili obszar na prze\u0142\u0119czy Hoburobod, ale prowadzenie bada\u0144 terenowych na tym obszarze nie by\u0142o mo\u017cliwe ze wzgl\u0119du na ostrze\u017cenia o mo\u017cliwej obecno\u015bci min przeciwpiechotnych\u2026 W tym miejscu pozosta\u0142a nam dokumentacja ro\u015blinno\u015bci naskalnej w pobli\u017cu drogi, a tak\u017ce \u201ebezpiecznych\u201d p\u0142at\u00f3w zio\u0142oro\u015bli z <em>Paeonia intermedia<\/em>(fot. 5) i endemiczn\u0105 <em>Fritillaria regelii<\/em>(fot. 6).&nbsp;Ostatecznie miejscem wytypowanym do bada\u0144 w ramach projektu DarkDivNet by\u0142y okolice uzdrowiska Jelondy w dolinie rzeki Tugozbulok. Podobnie jak w wielu innych regionach Tad\u017cykistanu w tym miejscu prowadzony jest do\u015b\u0107 intensywny wypas (g\u0142\u00f3wnie owce, kozy i krowy), co skutkuje dominacj\u0105 gatunk\u00f3w dysponuj\u0105cych mechanizmami obronnymi, takimi jak ciernie i kolce. St\u0105d te\u017c wyp\u0142aszczenia w dolinie rzeki zdominowane by\u0142y przez kolczaste \u201epoduszki\u201d ro\u015blin rodzaj\u00f3w <em>Tragacantha<\/em>oraz <em>Acantholimon<\/em>, a tak\u017ce kolczaste rozety <em>Cousinia <\/em>(fot. 7). Pomi\u0119dzy nimi wyst\u0119powa\u0142a m.in. osi\u0105gaj\u0105ca dwa centymetry wysoko\u015bci <em>Ephedra regeliana<\/em>czy r\u00f3\u017cowo kwitn\u0105ca <em>Hedysarum pancisi <\/em>(fot. 8).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pierwsze dwie wyprawy zaowocowa\u0142y zebraniem wielu cennych danych. W drugiej po\u0142owie lipca planowana jest trzecia ekspedycja, w trakcie kt\u00f3rej kontynuowane b\u0119d\u0105 zar\u00f3wno badania dotycz\u0105ce \u201eciemnej\u201d r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, jak r\u00f3wnie\u017c te dotycz\u0105ce ro\u015blinno\u015bci piargowej i naskalnej Tad\u017cykistanu. O jej przebiegu poinformujemy w najbli\u017cszym czasie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tekst: dr Iwona Dembicz, dr Sebastian \u015awierszcz<br \/>\nFotografie: dr Sebastian \u015awierszcz<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Literatura:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">[1]<a href=\"https:\/\/arquivo.pt\/wayback\/20091012194139\/http:\/www.biodiversityhotspots.org\/xp\/Hotspots\/central_asia\/Pages\/default.aspx\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/arquivo.pt\/wayback\/20091012194139\/http:\/\/www.biodiversityhotspots.org\/xp\/Hotspots\/central_asia\/Pages\/default.aspx<\/a><br \/>\n[2] <a href=\"https:\/\/www.botany.ut.ee\/macroecology\/en\/darkdivnet\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/www.botany.ut.ee\/macroecology\/en\/darkdivnet<\/a><br \/>\n[3] P\u00e4rtel, M., Szava-Kovats, R., &amp; Zobel, M. (2011). Dark diversity: shedding light on absent species. Trends in Ecology and Evolution, 26, 124-128.<br \/>\n[4] <a href=\"http:\/\/www.tdc.tj\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">http:\/\/www.tdc.tj<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Azja \u015arodkowa to po\u0142o\u017cona w g\u0142\u0119bi kontynentu kraina o wielu obliczach: od pustynnych i stepowych r\u00f3wnin, po malownicze \u0142a\u0144cuchy g\u00f3rskie i szczyty kilkutysi\u0119cznik\u00f3w, m.in. Pamiru i Tien-Szanu. Jest to region nie tylko ogromnego zr\u00f3\u017cnicowania geograficznego, ale tak\u017ce przyrodniczego, w kt\u00f3rym niezwykle liczne s\u0105 gatunki endemiczne, czyli takie, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 jedynie na danym obszarze. Wed\u0142ug organizacji&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":1304,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[13],"tags":[100,101,102,99,97,98],"class_list":["post-1299","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nauka","tag-darkdivnet","tag-eremurus-fuscus","tag-fritillaria-regelii","tag-gatunki-endemiczne","tag-pamir","tag-tien-szan"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":13,"label":"Nauka"}],"post_tag":[{"value":100,"label":"DarkDivNet"},{"value":101,"label":"Eremurus fuscus"},{"value":102,"label":"Fritillaria regelii"},{"value":99,"label":"gatunki endemiczne"},{"value":97,"label":"Pamir"},{"value":98,"label":"Tien-Szan"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fot.4-1024x681.jpg",1024,681,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":13,"name":"Nauka","slug":"nauka","term_group":0,"term_taxonomy_id":13,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":14,"filter":"raw","cat_ID":13,"category_count":14,"category_description":"","cat_name":"Nauka","category_nicename":"nauka","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":100,"name":"DarkDivNet","slug":"darkdivnet","term_group":0,"term_taxonomy_id":100,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":101,"name":"Eremurus fuscus","slug":"eremurus-fuscus","term_group":0,"term_taxonomy_id":101,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":102,"name":"Fritillaria regelii","slug":"fritillaria-regelii","term_group":0,"term_taxonomy_id":102,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":99,"name":"gatunki endemiczne","slug":"gatunki-endemiczne","term_group":0,"term_taxonomy_id":99,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":97,"name":"Pamir","slug":"pamir","term_group":0,"term_taxonomy_id":97,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":98,"name":"Tien-Szan","slug":"tien-szan","term_group":0,"term_taxonomy_id":98,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1299"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1299\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1304"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}