{"id":1042,"date":"2019-05-08T16:02:48","date_gmt":"2019-05-08T14:02:48","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=1042"},"modified":"2019-05-08T16:02:48","modified_gmt":"2019-05-08T14:02:48","slug":"kwitnie-paulownia-omszona-herb-rzadu-japonii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/kwitnie-paulownia-omszona-herb-rzadu-japonii\/","title":{"rendered":"Kwitnie paulownia omszona \u2013 herb rz\u0105du Japonii!"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Paulowni\u0119 omszon\u0105 Paulownia tomentosa <\/em>Steud. (inaczej p. cesarsk\u0105, kiri, Paulownia imperialis<\/em>Siebold & Zucc., Bignonia tomentosa<\/em>Thunb.) posadzono w naszym Ogrodzie naprzeciwko g\u0142\u00f3wnego wej\u015bcia do Ogrodu, obok szpaleru katalp, z kt\u00f3rymi nie bez powodu wielu naszych go\u015bci pocz\u0105tkowo myli j\u0105 z katalpami z racji podobnego pokroju, r\u00f3wnie ogromnych i bardzo p\u00f3\u017ano wypuszczanych li\u015bci, tudzie\u017c posadzenia w niemal tym samym szpalerze. Dawni botanicy tak\u017ce uwa\u017cali oba rodzaje drzew za bliskich krewnych, jednak kwiaty i owoce dalekowschodniej paulowni r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 wyra\u017anie od kwiat\u00f3w i owoc\u00f3w ameryka\u0144skich katalp (surmii bignoniowej Surmia<\/em>bignonioides<\/em>).<\/p>\n

Kwiat\u00f3w paulowni omszonej nie spos\u00f3b pomyli\u0107 z kwiatami jakiegokolwiek innego drzewa. Od niepami\u0119tnych czas\u00f3w kojarz\u0105 si\u0119 ludziom z kwiatami naparstnic Digitalis<\/em>spp. \u2013 znanych i lubianych bylin, jak\u017ce u\u017cytecznych w leczeniu serca. Ogromne, fioletowe lub b\u0142\u0119kitnawe na zewn\u0105trz, ze z\u0142otymi pr\u0105\u017ckami w \u015brodku, w kszta\u0142cie naparstk\u00f3w lub dzwonk\u00f3w, zebrane w wyprostowane wiechy do 40 cm d\u0142ugie i do 15 cm szerokie walnie przyczyni\u0142y si\u0119 do nazwania paulowni \u201edrzewiast\u0105 naparstnic\u0105\u201d \u2013 ang. foxglove-tree. Jak chryzantema jest herbem cesarza Japonii, tak paulownia omszona symbolizuje premiera oraz ca\u0142y rz\u0105d Kraju Kwitn\u0105cej Wi\u015bni. Kwiaty kiri widniej\u0105 te\u017c na tradycyjnych japo\u0144skich kartach do gry hanafuda, symbolizuj\u0105c grudzie\u0144.<\/p>\n

Torebki paulowni omszonej s\u0105 kr\u00f3tkie, jajowate i zaostrzone na wierzcho\u0142ku, podczas gdy cylindryczne, niezwykle w\u0105skie i d\u0142ugie, zimotrwa\u0142e torebki katalpy przypominaj\u0105 kszta\u0142tem raczej str\u0105ki motylowatych. W\u0142a\u015bnie zadziwiaj\u0105ce podobie\u0144stwo kwiat\u00f3w i owoc\u00f3w paulowni do naparstnic sprawi\u0142o, i\u017c dawni botanicy zaliczali j\u0105, jako jedno z nielicznych drzew, do rodziny tr\u0119downikowatych Scrophulariaceae<\/em>, skupiaj\u0105cej niemal wy\u0142\u0105cznie ro\u015bliny zielne (w sensie niezdrewnia\u0142e), cz\u0119sto truj\u0105ce i lecznicze (naparstnice) albo paso\u017cytnicze (\u0142uskiewnik, zarazy). Na sercowate, pokryte kr\u00f3tkim, aksamitnym w\u0142osiem li\u015bcie \u2013 jedne z najwi\u0119kszych w\u015br\u00f3d drzew strefy umiarkowanej \u2013 trzeba b\u0119dzie jeszcze par\u0119 tygodni poczeka\u0107. Rozmiarami nie ust\u0119puj\u0105 li\u015bciom \u0142opianu, lepi\u0119\u017cnika i katalpy. Wyrastaj\u0105 naprzeciwlegle na szczytach zesz\u0142orocznych ga\u0142\u0105zek, niezwykle p\u00f3\u017ano, w maju \u2013 czerwcu\u2026 Chyba tylko k\u0142\u0119k kanadyjski Gymnocladus canadensis<\/em>okrywa si\u0119 listowiem jeszcze p\u00f3\u017aniej? Pojedynczy li\u015b\u0107 paulowni omszonej ze swoim 40-centymetrowym ogonkiem li\u015bciowym mo\u017ce z powodzeniem s\u0142u\u017cy\u0107 jako parasolka dla ma\u0142ej dziewczynki. Szczeg\u00f3lnie wielkie bywaj\u0105 na m\u0142odych albo odbijaj\u0105cych po \u015bci\u0119ciu okazach tego drzewa.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Paulownia omszona pochodzi ze \u015brodkowych oraz zachodnich Chin, ale od niepami\u0119tnych czas\u00f3w uprawiana jest w Japonii, a od kilkudziesi\u0119ciu lat robi zadziwiaj\u0105c\u0105 karier\u0119 w wielu innych krajach o klimacie \u015br\u00f3dziemnomorskim i umiarkowanym. Paulowni\u0119 wzi\u0119to do uprawy nie tylko z racji nadzwyczajnej urody, ale i niezwykle szybkiego (jak u topoli i bambus\u00f3w) tempa wzrostu. Nadzwyczajne tempo wzrostu i produkcji biomasy czyni z niej idealne \u017ar\u00f3d\u0142o biopaliwa (opa\u0142u). W krajach o cieplejszym klimacie kiri uprawia si\u0119 tak jak u nas wierzb\u0119 i topol\u0119 energetyczn\u0105, tzn. co pewien czas karczuje przy samej ziemi. Modne jest te\u017c og\u0142awianie a\u2019la wierzba Chopina. Plantacja paulowni dostarcza te\u017c innych po\u017cytk\u00f3w \u2013 cho\u0107by prze\u015blicznych kwiat\u00f3w i owoc\u00f3w na \u201esuche bukiety\u201d, czy cho\u0107by nasion, kt\u00f3rymi mo\u017cna przesypywa\u0107 porcelan\u0119 i szk\u0142o, by si\u0119 nie st\u0142uk\u0142y. W Chinach coraz cz\u0119\u015bciej uprawia si\u0119 j\u0105 w polikulturze z warzywami lub kwiatami ozdobnymi na tych samych polach, gdy\u017c p\u00f3\u017ane wypuszczanie li\u015bci umo\u017cliwia upraw\u0119 innych gatunk\u00f3w pod okapem koron paulowni. Plantacja taka opr\u00f3cz opa\u0142u dostarcza te\u017c miodu z kwiat\u00f3w paulowni, li\u015bciarki (paszy z suszonych li\u015bci drzew) oraz chroni gleb\u0119 przed erozj\u0105.<\/p>\n

Sk\u0105d ta \u201edrzewiasta naparstnica\u201d bierze energi\u0119 i materi\u0119 na tak pr\u0119dki wzrost, skoro sadzi si\u0119 j\u0105 zwykle na ja\u0142owych glebach, a z wypuszczeniem li\u015bci, wi\u0119c i fotosyntez\u0105 jej si\u0119 nie \u015bpieszy? Okazuje si\u0119, \u017ce paulownia przeprowadza fotosyntez\u0119 typu C4 tak jak kukurydza i trzcina cukrowa, co stanowi wyj\u0105tek w\u015br\u00f3d ro\u015blin drzewiastych. Co wi\u0119cej jest drzewem pionierskim, ewolucyjnie zaadaptowanym do szybkiego wzrostu po naturalnych po\u017carach wzniecanych przez wulkany i burze. St\u0105d nadzwyczajny po\u015bpiech ze wzrostem pnia i konar\u00f3w przy jednoczesnej powolno\u015bci w corocznym wykszta\u0142caniu li\u015bci i kwiat\u00f3w. St\u0105d te\u017c wra\u017cliwo\u015b\u0107 drzew na ocienienie oraz ich konkurencyjna s\u0142abo\u015b\u0107.<\/p>\n

Opinie na temat jako\u015bci drewna tych drzew s\u0105 podzielone. Ludzie przyzwyczajeni do solidnej d\u0119biny i so\u015bniny, zmanierowani dost\u0119pem do mahonii i palisandr\u00f3w, uwa\u017caj\u0105 drewno kiri za bezwarto\u015bciowe dla stolarki i snycerki, nadaj\u0105ce si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na opa\u0142. Jednak w wielu okolicach Dalekiego Wschodu, gdzie trudno o inne \u017ar\u00f3d\u0142a drewna, ludzie potrafi\u0105 tak je zaimpregnowa\u0107, by produkowa\u0107 ze\u0144 instrumenty muzyczne (cytr\u0119 koto w Japonii, lutni\u0119 pipa i cytr\u0119 guqin w Chinach), galanteri\u0119, buciki czy nawet drobne mebelki. W rzeczy samej sadzenie paulowni w chwili narodzin c\u00f3rki to dawna japo\u0144ska i korea\u0144ska tradycja. Drzewko ros\u0142o razem z dziewczyn\u0105. Tu\u017c przed \u015blubem uroczy\u015bcie \u015bcinano paulowni\u0119, a z jej drewna wyrabiano tradycyjne instrumenty muzyczne, sanda\u0142y getta, szafeczki tansu, grzebyki oraz pude\u0142ka, wchodz\u0105ce w sk\u0142ad posagu panny m\u0142odej. W Pa\u0144stwie \u015arodka z kolei wielkie znaczenie mia\u0142a gra na guqinie: by\u0142a jedn\u0105 z czterech podstawowych umiej\u0119tno\u015bci ludzi wykszta\u0142conych (obok kaligrafii, malarstwa i gry w go). Rozmiary instrumentu symbolizowa\u0142y 365 dni roku; 13 punkt\u00f3w harmonicznych to 13 miesi\u0119cy chi\u0144skiego roku; 7 jedwabnych strun odpowiada\u0142o 5 \u017cywio\u0142om przyrody i 2 najwa\u017cniejszym motorom ludzkich dzia\u0142a\u0144: rozpaczy i agresji. Dzi\u015b w Chinach i Japonii robi si\u0119 niekiedy gitary elektryczne z drewna paulowniowego, ale uchodz\u0105 one za wyj\u0105tkowo kiepskie.<\/p>\n

Dawniej wierzono, \u017ce tylko na paulowni posadzonej ku czci idealnej c\u00f3rki mo\u017ce usi\u0105\u015b\u0107, po czym dokona\u0107 samospalenia, legendarny ptak feniks. Samospalenie feniksa na tym cesarskim drzewie wymaga\u0142o oczywi\u015bcie jednoczesnego spe\u0142nienia paru innych warunk\u00f3w, np. musia\u0142 w tym czasie panowa\u0107 doskona\u0142y cesarz. W XIX wieku, nim wynaleziono styropian, lekkimi oraz mi\u0119kkimi nasionami paulowni przesypywano pakunki z chi\u0144sk\u0105 porcelan\u0105 oraz co cenniejsze sorty szk\u0142a. Rzecz ciekawa, \u017ce nasiona kie\u0142kowa\u0142y bardzo s\u0142abo, gdy chciano planowo uprawia\u0107 paulowni\u0119 w ogrodach botanicznych, zieleni miejskiej lub na plantacjach, natomiast dawa\u0142y liczne i \u017cywotne samosiewy wzd\u0142u\u017c szlak\u00f3w kolejowych, w magazynach i portach, cz\u0119sto wyrastaj\u0105c spomi\u0119dzy p\u0142yt chodnikowych. St\u0105d spory mi\u0119dzy XIX-wiecznymi geografami ro\u015blin o pochodzenie populacji ameryka\u0144skich. Przed pochodem lodowc\u00f3w paulownie omszone ros\u0142y nie tylo w Chinach, lecz tak\u017ce na wschodnim wybrze\u017cu USA, P\u00f3\u0142wyspie Apeni\u0144skim i Kaukazie. Czy przynajmniej niekt\u00f3re populacje w USA mog\u0142y przetrwa\u0107 oscylacje klimatyczne plejstocenu? Raczej nie, ale teraz ju\u017c raczej si\u0119 tego nie dowiemy!<\/p>\n

Swoj\u0105 nazw\u0119 rodzajow\u0105 Paulownia<\/em>(pocz\u0105tkowo \u201ePavlovnia\u201d) zawdzi\u0119cza Annie Paw\u0142ownie Romanowej (1795-1865), wielkiej ksi\u0119\u017cnej Rosji i kr\u00f3lowej Holandii, siostrze Aleksandra I i Wielkiego Ksi\u0119cia Konstantego (tego od trup\u00f3w w szafie). Jako mi\u0142o\u015bniczka ogrodnictwa, bardziej holenderska od samych Holendr\u00f3w, Anna Paw\u0142owna zasponsorowa\u0142a drug\u0105 wypraw\u0119 botaniczn\u0105 Filipa von Siebolda (1796-1866) do Japonii, a ten uwieczni\u0142 jej otczestwo w nazwie nowo opisanego dla zachodniej nauki rodzaju. Opr\u00f3cz paulowni Sieboldowi zawdzi\u0119czamy te\u017c pierwsz\u0105 w dziejach Japonii kobiet\u0119-lekarza, azalie gandawskie i rdestowce ostroko\u0144czyste.<\/p>\n

Adam Kapler<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

fot. Jaros\u0142aw Deluga-G\u00f3ra 
\ngrafika: Paulownia imperialis. Siebold\/Zuccarini, Flora Japonica, 1870 published by Kurt Stueber http:\/\/www.biolib.de<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Paulowni\u0119 omszon\u0105 Paulownia tomentosa Steud. (inaczej p. cesarsk\u0105, kiri, Paulownia imperialisSiebold & Zucc., Bignonia tomentosaThunb.) posadzono w naszym Ogrodzie naprzeciwko g\u0142\u00f3wnego wej\u015bcia do Ogrodu, obok szpaleru katalp, z kt\u00f3rymi nie bez powodu wielu naszych go\u015bci pocz\u0105tkowo myli j\u0105 z katalpami z racji podobnego pokroju, r\u00f3wnie ogromnych i bardzo p\u00f3\u017ano wypuszczanych li\u015bci, tudzie\u017c posadzenia w niemal tym samym…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":1043,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[34],"tags":[25,71,20],"class_list":["post-1042","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-w-naszym-ogrodzie","tag-ogrod-botaniczny-pan-powsin","tag-paulownia-omszona","tag-wiosna"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":34,"label":"W naszym Ogrodzie"}],"post_tag":[{"value":25,"label":"Ogr\u00f3d Botaniczny PAN Powsin"},{"value":71,"label":"Paulownia omszona"},{"value":20,"label":"Wiosna"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/PaulowniaSM-1024x576.jpg",1024,576,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":34,"name":"W naszym Ogrodzie","slug":"w-naszym-ogrodzie","term_group":0,"term_taxonomy_id":34,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":65,"filter":"raw","cat_ID":34,"category_count":65,"category_description":"","cat_name":"W naszym Ogrodzie","category_nicename":"w-naszym-ogrodzie","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":25,"name":"Ogr\u00f3d Botaniczny PAN Powsin","slug":"ogrod-botaniczny-pan-powsin","term_group":0,"term_taxonomy_id":25,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":18,"filter":"raw"},{"term_id":71,"name":"Paulownia omszona","slug":"paulownia-omszona","term_group":0,"term_taxonomy_id":71,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":20,"name":"Wiosna","slug":"wiosna","term_group":0,"term_taxonomy_id":20,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":10,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1042","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1042"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1042\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1043"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1042"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1042"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1042"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}