Od wczesnej wiosny do późnej jesieni, w lesie, nad jeziorem, na łące, na polu lub na ugorze, w górach i na nizinach, wyglądają z zielonych listków błękitne, modre lub różowe drobne kwiatuszki przetaczników. Przyjrzyjmy się temu rodzajowi, czasami okazałych, ale zwykle niepozornych roślin.

Veronica z greckiego phero – niosę i nike – zwycięstwo, oznacza tę która zwycięża. Takie są rośliny z rodzaju Veronica, odporne i pełne wigoru.

Pierwsze przetaczniki zakwitają już w marcu i mimo, że są to rośliny niewielkie, to ich masowe występowanie i kwitnienie w tym początkowym okresie wegetacji, powoduje, że stanowczo zaznaczają swoją obecność.

Przetacznik bluszczykowy (Veronica hederifolia) to roślina jednoroczna o pokładających się pędach długości od 10 do 40, a nawet 50 cm. Blaszki liściowe są w ogólnym zarysie okrągławe, z trzema lub częściej pięcioma klapami, z których środkowa jest największa, zwykle szersza niż dłuższa, a boczne klapy są coraz mniejsze ku nasadzie liścia. Kwiaty wyrastają pojedynczo w pachwinach liści, często wzdłuż niemal całej łodygi. Korona kwiatu jest czteropłatkowa, barwy jasnoniebieskiej z białawym środkiem, z ciemniejszymi żyłkami o średnicy 5–9 mm. Kwiaty nie są zbyt wyeksponowane. Początek kwitnienia często zaczyna się już w marcu i trwa do czerwca. Cała roślina jest mocno owłosiona.

Przetacznik bluszczykowy preferuje stanowiska słoneczne o niewielkiej konkurencji innych roślin, spulchnione, żyzne przepuszczalne gleby, dlatego najczęściej rośnie na polach, w ogrodach lub przy drogach. Jest uznawany za uciążliwy chwast, szczególnie w uprawie pszenicy. W Ogrodzie, gdy się pojawi łatwo go usunąć, ale koniecznie trzeba to zrobić przed wysypaniem się nasion, ponieważ roślina wytwarza ich bardzo wiele i długo potrafią czekać w ziemi na swoją szansę. Oczywiście zawsze można go potraktować jako roślinę zadarniającą i polubić jej towarzystwo.

W Ogrodzie można go zobaczyć na terenach pozbawionych innych zadarniających roślin, np. w kolekcji róż, kolekcji warzyw przed rozpoczęciem prac wiosennych itp.

Przetacznik trójlistkowy (Veronica triphyllos) jest niewielką jednoroczną rośliną, o wysokości 5-15 cm, pędy są wzniesione lub lekko się pokładające. Liście są charakterystycznie dłoniasto podzielone, górne głęboko powcinane, środkowa klapa szeroka, duża, klapy boczne mniejsze i węższe.  Kwiaty ułożone są w luźnych wierzchołkowych gronach, mają ciemnoniebieską koronę o średnicy 6–9 mm. Kwitnie od marca do maja. Preferuje miejsca z niewielkim zadarnieniem, na ugorach, przy drogach i na polach. W Ogrodzie można je obserwować w sadzie jabłoniowym przy podporach i w kolekcji warzyw, zanim zaczną się wiosenne prace uprawowe. Masowe zakwitanie przetacznika trójlistkowego, pomimo jego niewielkich rozmiarów, wyraźnie rzuca się w oczy.

Dwa następne gatunki również zakwitają wcześnie, kwitną długo, czasami nawet zimą, jeżeli nie ma mrozu i są do siebie bardzo podobne. Oczywiście posługując się kluczami do oznaczania roślin i wykazując się cierpliwością można je od siebie odróżnić. Najłatwiej jednak poczekać aż wytworzą owoce (torebki) i wtedy sprawa jest jasna, który z nich to przetacznik perski, a który to przetacznik lśniący.

Przetacznik perski (Veronica persica) jest rośliną jednoroczną o rozgałęzionych i pokładających się pędach, długości 10-50 cm. Dolne liście na ogonkach, blaszka szeroko jajowata, w nasadzie ucięta, na brzegu grubo piłkowana, na szczycie tępo zaostrzona, z obu stron rzadko owłosiona. Korona ma 8-15 mm średnicy, zwykle jest jasnoniebieska z ciemniejszymi żyłkami. Kwitnie od marca do października. Często rośnie jako chwast w uprawach zbożowych, okopowych, w ogrodach. Najczęstszy na stanowiskach ruderalnych, ugorach, poboczach dróg, rzadko na łąkach.

Ogrodzie pojawia się na murawach w kolekcji flory Polski, szczególnie na wzniesieniach kolekcji roślin górskich.

Przetacznik lśniący (Veronica polita) to roślina jednoroczna o pędach rozgałęzionych już od nasady, pokładających się, jedynie na końcu uniesionych, dorastająca do 10-30 cm długości. Liście drobne, krótkoogonkowe, blaszka jajowata do tępo trójkątnej, nasada zaokrąglona lub ucięta, brzegiem słabo (ale wyraźnie) podwinięta, grubo piłowana do zatokowo wcinanej, z 5-9 ząbkami, na szczycie tępo zaokrąglona, wyłysiała, pod spodem jaśniej zielona, z rozproszonymi włoskami. Korona kwiatu 5-7  mm średnicy, jasnoniebieska z ciemniejszymi żyłkami. Kwitnie od marca do października.

Jak widać z załączonych opisów, jest kilka detali odróżniające te ogólnie podobne taksony, ale patrząc na rośliny w terenie, czasami ciężko je dostrzec, gdy jednak spojrzymy na torebki nasienne różnice widać natychmiast. U przetacznika lśniącego torebki są w zarysie okrągłe do nerkowatych, 3-5 mm długości i 4-6 mm szerokości, pękate, niewyraźnie bocznie spłaszczone. Natomiast u przetacznika perskiego torebki są szersze niż dłuższe, 4-6 mm długości i 6-9 mm szerokości, wyraźnie bocznie spłaszczone z ostrą krawędzią, wcięcie o prostej linii, pod wybitnie otwartym kątem. Na zdjęciach przedstawiam owoce obu gatunków.

Zapraszamy do podziwiania nieoczywistego, subtelnego piękna rodzaju Veronica, który na pierwszy rzut oka może się wydawać tylko pospolitym przetacznikiem 😉

Autor: Anna Gasek