Ogród Botaniczny to miejsce, w którym o uprawianych roślinach musimy wiedzieć jak najwięcej, dokumentujemy ich pochodzenie, formę w jakiej zostały sprowadzone, gdzie i kiedy zostały posadzone lub przesadzone, jakie zabiegi pielęgnacyjne lub ochronne zostały zastosowane? Ponieważ w czasie miesięcy zimowych niewiele roślin jest widocznych, przyjrzyjmy się zatem zimozielonym drzewom w Ogrodzie i poznajmy ich historię.
Świerk pospolity (Picea abies) w kolekcji flory Polski pojawił się podczas tworzenia kolekcji roślin górskich, wtedy to w projekcie tej części kolekcji uwzględniono, jednocześnie z roślinami zielnymi z obszarów górskich, również drzewa związane z tymi terenami. Oprócz tak charakterystycznych gatunków jak sosna górska (kosodrzewina), w doborze znalazły się również buk pospolity, jodła pospolita, klon jawor, a także świerk pospolity.
Teren Polski środkowej jest pozbawiony naturalnych stanowisk świerka pospolitego (tzw. dysjunkcja świerka). Obszar występowania obejmuje północno-wschodnią Polskę oraz część południową, jednak stosunkowo znaczny obszar występowania świerka w Europie zadecydował o wykształceniu licznych ras klimatycznych tego gatunku. Do nasadzeń w kolekcji wybrano świerk karpacki z Karpat Zachodnich, obejmujący rasę beskidzką Picea abies ’beschidiaca’ czyli świerk beskidzki, ale do tego ekotypu należy również Picea abies 'tatrica’ czyli świerk tatrzański (rasa tatrzańska).
Świerczyny beskidzkie należą w Polsce do najcenniejszych drzewostanów. Do najbardziej znanych należy tzw. świerk istebniański, rozpowszechniony w Beskidzie Śląskim i Żywieckim. Drzewa tej rasy charakteryzują się dużą wytrzymałością i urodą (tworzą tzw. gonną strzałę, czyli wysmukły, wysoki pień o prostym przebiegu i wysoko osadzonej koronie), a przy tym są łatwe w uprawie i odporne na czynniki atmosferyczne.
Pierwsze rośliny posadzono w kolekcji w 2001 roku i pochodziły one właśnie z Istebnej w nadleśnictwie Wisła, czyli są to świerki istebniańskie. Rośliny liczyły około 10 lat i posadzono je przy usypanych wzniesieniach kolekcji roślin górskich od strony południowej wzdłuż drogi, oraz od strony północnej przy drewnianym mostku na tzw. rabacie słonecznej. W 2004 roku z Nadleśnictwa Wisła, leśnictwa Zapowiedź, oddział 109, pododdział c – drzewostany nasienne, zostały sprowadzone dwie rośliny w wieku 11 lat, które posadzono od strony północnej wzniesień, pomiędzy Kopieńcem Powsińskim, a Gronikiem Zachodnim, czyli pierwszą górką z roślinami pienińskimi. W tym miejscu dosadzono również ostatni ze świerków które sprowadzono jeszcze w 2001 roku.
Świerk w pierwszych latach życia rośnie stosunkowo wolno. W wieku 5 lat osiąga przeciętnie wysokość około 35-40 cm. W następnym 5-leciu przyrasta znacznie szybciej osiągając w wieku 10 lat 140-180 cm. obecnie świerki w kolekcji flory Polski mają kilkanaście metrów wysokości. W naturalnych warunkach świerk zaczyna obradzać w szyszki w wieku 30-40 lat, ale gdy rośnie w zagęszczeniu innych drzew, dopiero gdy ma około 60-70 lat. W Ogrodzie pierwsze szyszki zaobserwowano w 2015 roku, czyli gdy drzewa miały 24 lata i od tego roku szyszkują bardzo obficie.
Świerk pospolity odporny jest zarówno na niskie, jak i na wysokie temperatury, ale jest bardzo wrażliwy na suszę atmosferyczną i glebową. Źle znosi także późne przymrozki wiosenne, silne wiatry i zanieczyszczenie powietrza, z tego względu nie nadaje się do zadrzewień w dużych miastach.
Świerki posadzone w Ogrodzie Botanicznym w ostatnich latach szczególnie narażone są na susze, a bliskość wielkiego miasta dostarcza wielu zanieczyszczeń powietrza, jak na razie większość świerków w kolekcji flory Polski zachowuje zadowalającą kondycję, chociaż u niektórych pojawiają się choroby i szkodniki co zwykle jest spowodowane osłabieniem rośliny. Mamy jednak nadzieję, że te piękne drzewa, doborowej rasy istebniańskiej, będą jeszcze rosnąć tutaj wiele lat.
Autor: Anna Gasek
https://www.encyklopedia.lasypolskie.pl – Otwarta Encyklopedia Leśna
https://atlas-roslin.pl
